Nenaučne ocene o pokretu Draže Mihailovića

Sud savremene istorijske nauke odoleo je poplavi neutemeljenih nenaučnih ocena o pokretu Draže Mihailovića. Tu spada i neosnovana tvrdnja da četnici nikad nakon sastanka u selu Divci sa predstavnicima Vermahta nisu na razne načine vodili borbe protiv Nemaca, kvislinških formacija, u prvom redu SDK Dimitrija Ljotića, te i ustaša, kako to bez osnova tvrdi i Danilo Vujičić u svom tekstu „Poštovanje istine pri oceni naše istorije Drugog svetskog rata”, objavljenom u „Politici” šestog decembra.

Van svake sumnje je da se Draža Mihailović sastao s nemačkim predstavnicima u selu Divci 11. novembra 1941. godine, ali, ona je pored antikomunističke dimenzije imala i drugi cilj i smisao. Na to je ukazao Harold Turner u svom izveštaju, u kojem iole možemo tražiti ključni uzrok što su Nemci u Divcima Draži Mihailoviću ponudili isključivo bezuslovnu predaju. Dakle, Turner ističe:

„Učestali su izveštaji da se Mihailovićeva taktika sastoji u tome da pregovorima sa nama i eventualno pomoću oružja i municije koje bi dobio od Nemaca dobije vremena i mogućnosti da izgradi organizaciju koja bi u datom momentu krenula protiv nemačkih oružanih snaga.” (Zbornik dokumenata, tom 14, knj. 1, str. 865)

Istorijska je istina da su Nemci nakon slamanja NOP-a u Srbiji izveli i ofanzivu na Ravnu Goru s ciljem da zarobe Dražu Mihailovića. Međutim, Mihailoviću je pošlo za rukom da se baci u bekstvo, te je ucenjen na 200.000 dinara. Ovo, naravno, nije jedina operacija koju je Vermaht tokom rata vodio protiv trupa JVuO. Poznate su i operacije „Kopaonik”, „Morgenluft”, „Hajka”, „Trio”. Čak i operacija „Švarc” bila je usmerena kako protiv NOP-a, tako i protiv četnika u Hercegovini i Crnoj Gori. (izvor: dr Ivan Avakumović „Mihailović prema nemačkim dokumentima”)

U jeku savezničke „bitke za Afriku” general Mihailović poslao je potčinjenima depešu sledeće sadržine: „U vezi ofanzive u Egiptu i savezničkog iskrcavanja u francuskim kolonijama Severne Afrike, potrebno je preduzeti sve vrste sabotaža na železnicama, poštama, telefonima, telegrafima. Neophodno je potrebno da na železnicama dobijemo što pre vidnih rezultata…” („Radio depeše Jugoslovenske vojske u otadžbini” str. 177) Postupajući po ovakvim direktivama, najviše uspeha ostvariće sabotažna diverzantska grupa „Gordon” načinivši neverovatnih 1.499 sabotaža. (Miloslav Samardžić „Srbi protiv Vermahta”, str. 43–46)

Najveća antiokupatorska dejstva protiv Nemaca i kvislinških snaga, čak i veća od onih tokom 1941, izvedena u saradnji sa partizanima, JVuO je preduzela nakon kapitulacije Italije u drugoj polovini 1943. godine. Trag o tome na osnovu prvorazrednih izvora načinio je istoričar Dejan Segić u svom naučnom radu „Četnici i kapitulacija Italije”. On ističe: „Slom Italije pokrenuo je najveće antiosovinske akcije JVuO u toku celog rata. U radu su upravo akcentovane vojne akcije JVuO protiv nemačko-kvislinških snaga u periodu septembar–oktobar 1943. godine, i to na prostoru gde je general Mihailović imao čvršću komandu nad četničkim jedinicama, a to su Srbija, Crna Gora, Hercegovima i Istočna Bosna.” (Vojnoistorijski glasnik br. 1, god. 2011, str. 194–223)

Nadajući se da će se zapadni saveznici iskrcati na Jadranu, četnici i septembra 1944. pokreću ofanzivne akcije. Knjiga primljenih telegrama štaba Draže Mihailovića pod 23. 9. 1944. beleži: „Od desetog ovog meseca vodimo krvave borbe u celoj Bosni i Hercegovini sa Nemcima, ustašama, komunistima i Turcima. Imali smo mnogo uspeha ali i dosta žrtava. Voja juče napao Trebinje do sada zarobio 350 Nemaca, 2 topa, tenk, rad. stanicu i mnogo drugog ratnog materijala.” (Zbornik dokumenata, Tom 14, knj. 4, str. 517) U isto vreme akcije su vršene u Šumadiji kod Vreoca, Lazarevca, Kadine Luke. Takođe, u Đerdapskoj klisuri i oko Kraljeva, Čačka i u akciji oslobođenja Kruševca od strane Dragutina Keserovića.

Vujadin S. Gudelj