Zaboravljene skulpture Vrnjačke Banje

U parkovskom prostoru Vrnjačke Banje skulpture predstavljaju značajna ostvarenja, a njihovi autori su obeležili drugu polovinu 20. i početak 21. veka. Nastale u Vrnjačkoj Banji, one su bile u funkciji ideje da banjski ambijent dobije kreativni kulturološki kvalitet. Baštinici tih dela su lokalna samouprava i današnja javna preduzeća: Specijalna bolnica „Merkur” (ranije Prirodno lečilište, kao prvi organizator) i Kulturni centar.

U ovom mestu pre 56 godina nastala je i realizovana ideja da se ovde organizuje prvi Vajarski simpozijum u Srbiji. Njeni tvorci bili su Miodrag B. Protić i Dobrica Ćosić. Program te ideje okupio je u Vrnjačkoj Banji značajne intelektualce i stvaraoce iz Srbije, uz čiju podršku su organizovani i simpozijum i još neke manifestacije. Neposredan doprinos simpozijumu dali su Lazar Trifunović, Stojan Ćelić, Bogdan Bogdanović, Mihajlo Mitrović i Sveta Lukić. Pre Vrnjačke Banje, manifestacija istog profila organizovana je najpre u Portorožu 1961, a potom u Prilepu 1963. godine.

Jubilej ove manifestacije u Vrnjačkoj Banji prošle godine nije obeležen. Propuštena je prilika da se istakne njen kulturološki značaj, ali i da se oda počast njegovim tvorcima. Apelujući na kulturu sećanja, smatram da bi ovaj propust mogao da bude ispravljen ove godine, kada se navršava 100 godina od rođenja Miodraga B. Protića. Opština Vrnjačka Banja dobija priliku za to otvaranjem njegovog legata (za čije osnivanje je 2006. potpisan ugovor).

Prošle godine Opština Trstenik, u okviru manifestacije „Srpska proza”, obeležila je vek od rođenja Dobrice Ćosića. Ove godine, stogodišnjica od kada je u Vrnjačkoj Banji rođen Miodrag B. Protić, slikar, pisac i teoretičar umetnosti, pruža priliku da se Vrnjačka Banja priseti i Dobrice Ćosića, da mu na dostojan način zahvali za sve što je učinio za ovom mesto, kao i Protiću, najznačajnijem Vrnjčaninu, osnivaču i utemeljivaču Muzeja savremenih umetnosti u Beogradu. Tim činom iskazaće i poštovanje prema autorima koji su stvorili vredna skulptorska dela i ostavili ih trajno u ovom prostoru. Među njima su Matija Vuković, Ernst Neizvesni, Svetomir Arsić Basara, Olga Jančić, Alina Šapošnjikova, Momčilo Krković, Milija Glišić, Petar Hadži Boškov, France Rotar, Bogdan Bogdanović, Stefan Manevski, Pavle Pejović i drugi značajni stvaraoci. Obeležavanjem tog značajnog događaja za kulturnu istoriju ovog mesta lokalna samouprava će uputiti poruku mladim stvaraocima i kulturnim poslenicima Srbije da se nije odrekla svoje kulturne baštine.

Nažalost, o skulptorskom fondu u parku Vrnjačke Banje duže od dve decenije niko ne brine. Zato se danas suočavamo s poražavajućim stanjem zapuštenih, poluzatrpanih i oštećenih skulptura, kojima su u najvećem broju slučajeva potrebni restauracija, konzervacija, razmeštanje na druge lokacije i odgovarajuća identifikacija. Poseban slučaj je skulptura značajnog makedonskog vajara Petra Hadži Boškova, koja bačena pored kontejnera u parku stoji već devet godina. Na taj problem ukazujem godinama, uz podršku grupe stručnih autora.

Kulturne institucije, uz nužnu podršku lokalne samouprave, moraju neodložno da promene sadašnji status Parka skulptura. Kao autor obnove Vajarskog simpozijuma i rukovodilac projekta sinteze, s grupom stručnih ljudi sastavio sam program i plan hitnih mera koje mogu da spreče dalju degradaciju tog značajnog kulturnog bogatstva. Dostavljali smo ih više puta na sve relevantne adrese u Opštini Vrnjačka Banja, predsedniku opštine, Banjskom savetu i stručnoj javnosti. Odgovora još nema.

Materijal iz tog programa obrađen je i sistematizovan u obliku plana i programske osnove za projekat restauracije, konzervacije i razmeštaja skulptura, ali i rekonstrukcije i obnove parkovskog ambijenta. Zbog obima, značaja i složenosti projekat zaslužuje pažnju republike i Ministarstva kulture. Vrednost vajarskih dela i ideja o novom, sintetskom pristupu uređenja prostora, i konkretno, parka Vrnjačke Banje, prevazilazi značaj lokalnih i regionalnih okvira. Istim projektom je predviđeno i da se pripremi i publikuje reprezentativna monografija skulptura.

To zahteva da se skulptorski fond u centralnom parku, zajedno sa simpozijumima i bijenalima u okviru kojih su nastajale skulpture, stručno obradi u monografiji, uz kompetentan autorski tekst, i predstavi stručnoj i široj javnosti naše zemlje. Vajarski simpozijum i Vrnjački bijenale skulptura imaju međunarodne reference i kao značajan segment kulturne istorije Srbije zaslužuju pažnju, koliko lokalne samouprave, toliko i naše države.

Dragiša Obradović,
akademski vajar i profesor univerziteta u penziji