Briga i nebriga o svetskoj baštini

Pre nekoliko godina posetila sam carski grad Hue, nekadašnju imperijalnu prestonicu Vijetnama. Posle obilaska istorijskih spomenika grada, uputila sam se ka tvrđavi-citadeli, smeštenoj na obali Mirisne reke. Ova masivna i impresivna tvrđava i bivša rezidencija careva vijetnamske dinastije Ngujen, danas se nalazi na Uneskovoj listi svetske baštine. Obilazeći je, ubrzo sam uočila neke sličnosti između ove i naše Beogradske tvrđave.

Citadela Hue je jedinstvena kombinacija tradicionalnih vijetnamskih arhitektonskih principa, istočnjačke filozofije s pet elemenata jina i janga, ali i karakteristika pod uticajem zapadne vojne arhitekture Voban stila. Francuz Markiz de Voban (1633–1707) nesumnjivo je najpoznatiji, a mnogi ga smatraju najproslavljenijim vojnim inženjerom u istoriji, čuvenom i po umeću utvrđivanja i napada na tvrđave. Vobanovo umeće u izgradnji fortifikacija proširilo se i van granica Francuske. Tvrđave su građene po njegovim principima, a njegov sistem napada na tvrđave korišćen je do kraja 19. veka. U Srbiji, tvrđava u Nišu, Beogradska na Kalemegdanu i jednim delom Petrovaradinska, takođe su građene po Vobanovim sistemima.

Danas se s Niške tvrđave obrušavaju kameni blokovi. Kažu da problem leži u rastinju i drveću čije se korenje širi i podriva blokove.

Posekli su zdravo drveće radi izgradnje žičare/gondole od Ušća do Kalemegdana, zaboravljajući da se time ugrožavaju viševekovni ostaci prošlosti, poništavaju obrisi grada, ruži ambijent i uništavaju delovi kulturne baštine Beogradske tvrđave. Odnedavno, pogled s tvrđave na Dunav i s reke ka tvrđavi zaklanjaju zgrade takozvanog K distrikta. I to sve kad je Srbija 2015. godine podnela zahtev Unesku da se Beogradska tvrđava i njen antički sloj dodaju na listu svetske baštine. A ako se nepovratno unište autentičnost i integritet Beogradske tvrđave, kriterijumi potrebni za stavljanje na listu neće se ispuniti i lokalitet će biti uklonjen iz nominacije.

Moćna Petrovaradinska tvrđava jeste izgrađena da izdrži i topovske kanonade, ali pitanje je dokle, ako se samo troši, a ne čuva, ne obnavlja i ne održava. Na delovima tvrđave primetna su oštećenja bedema, kapija, zidina, mostova, stepeništa, tunela, staza i platoa, uzrokovana višedecenijskim nemarom, neodržavanjem infrastrukture i neprimerenim korišćenjem.

Na drugom kraju sveta, krajem 2011. godine odobren je najveći do tada projekat za obnovu citadele Hue, vrednosti približno 61,4 miliona dolara. Predviđeno je da se radovi na obnovi citadele završe u predviđenom roku. Osim za obnovu, iznos je predviđen i za preseljenje 876 porodica koje su živele uz njene zidine.

Sonja Lapatanov,
baletska umetnica