Praljudi živeli u Sićevačkoj klisuri

Sićevačka klisura, izuzetan park i rezervat prirode i selo plodnih vinograda, kvalitetnog vina, sada je i izuzetno arheološko nalazište. U seoskom naselju Sićevu na obroncima Svrljiških planina su u jednoj od tri pećine pronađeni ostaci praljudi u istočnoj Evropi.

Stigli smo u centar Sićeva u trenutku kada je prestala prolećna kiša koja je lila kao iz kabla celog jučerašnjeg prepodneva i kada je sunce počelo da se probija, sa meštaninom Srećkom Ristićem, danas penzionerom, a nekada jednim od vodećih inženjera elektronike u ogranku „Telekoma” u Nišu, uputili smo se na vidikovac.

Do sve tri pećine ne može se nikako sa magistralnog puta kroz Sićevačku klisuru, jer su sa te jugozapadne strane strme litice i nepristupačan teren već se mora kroz samo selo. I iz sela se teško može do skrivenih podzemnih tvorevina. Ide se seoskim putem do kraja sela u pravcu Bele Palanke i od poslednjih kuća stazom koja se može nazvati kozjom i ne baš bezbednom i bezazlenom. Naime, tom stazom, i isključivo uz pomoć, odnosno obaveznim držanjem za konopac, može da se stigne do ulaza u sve tri pećine – do Velike i Male Balanice i do Pešturine. Kanap je vezan na gornjem delu staze kojom se ide nadole, ispod seoskog fudbalskog igrališta, bočnom stranom brda, objasnio nam je Srećko Ristić.

Rizično je po klizavoj stazi uopšte razmišljati na spuštanje do ulaza u pećine, upozoravaju nas Sićevčani koji su bili sa nama. I, kako tvrde, nema nikakve potrebe silaziti do ulaza u pećine jer su zaključane, a otvaraju se isključivo kada dođu istraživači i arheolozi.

Objašnjavaju nam Srećko Ristić i njegove komšije iz sela, da je veliko, najnovije otkriće u Velikoj Balanici od posebnog značaja, ali da se zna da je ono što su arheolozi pronašli 2007. godine – donju vilicu pračoveka u Maloj Balanici i Pešturini gde su 2015. godine otkriven jedan zub i veliki deo podlaktične kosti neandertalca, bili još značajniji. Kao i da se godinama unazad priča i nagoveštava promocija ovih arheoloških nalazišta u pećinama, izgradnja prilazne i bezbedne staze do njih... Ali da za to treba mnogo novca.

Seljani tvrde da se do epohalnih arheoloških nalazišta došlo slučajno, nakon „zlatne groznice” pre dvadesetak godina, kada su tragači za zlatom ulazili u pećine i noćili u njima tokom boravka u okolini Sićeva. Po njihovom odlasku iz ovih krajeva ispred pećina koje su im bile bivak, pronađeno je mnogo toga iz daleke prošlosti, što je i bio znak za početak istraživanja i nagoveštaj da ima značajnih istorijskih ostataka u Maloj i Velikoj Balanici i Pešturini.

Kako je saopšteno sa Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, u pećini Velika Balanica u Sićevačkoj klisuri kod Niša otkrivena su četiri zuba za koje se procenjuje da su stara oko 300.000 godina, a koji su pripadali odrasloj osobi i detetu. Prema tom saopštenju, zubi su datovani na pre oko 300.000 godina, što ih čini najstarijim fosilima neandertalca (Homo neanderthalensis) u istočnoj Evropi i drugim najstarijim ljudskim fosilima u Srbiji. Naglašava se u istom saopštenju da su ranije pronađeni fosili tek nešto mlađi od pola miliona godina i da je donja vilica čoveka otkrivena 2007. godine u Maloj Balanici, odnosno na samo pedesetak metara od sadašnjeg otkrića. Navodi se i da su ostaci neandertalaca u Srbiji do sada bili identifikovani samo u pećini Pešturina (nedaleko od Male i Velika Balanice, kao i da su u Pešturini 2015. godine otkriveni jedan zub i fragmentovana kost podlaktice neandertalca).

Najdrevniji ostaci neandertalaca, starosti između 300.000 i 500.000 godina, identifikovani na području zapadne Evrope, a vremenom se njihov areal proširio sve do zapadne Azije. Njihovo prisustvo u Velikoj Balanici pre oko 300.000 godina predstavlja najraniji dokaz njihovog širenja prema Istoku, istakao je profesor Dušan Mihailović sa Filozfskog fakulteta u Beogradu.

Zubi u Velikoj Balanici, objašnjeno je, pronađeni su u asocijaciji sa tragovima ognjišta i kamenim alatkama za obradu kože, poznatim kao postruške tipa Kina. Najstarije alatke tog tipa potiču sa Istoka, sa nalazišta koja pripadaju ašelsko-jabrudijenskom kompleksu (iz perioda pre 200.000 do 400.000 hiljada godina), dok se u zapadnoj Evropi javljaju mnogo kasnije.

U daljim objašnjenjima ističe se da je na teritoriji Balkana pre 300.000 godina najverovatnije došlo do kontakta evropskih i bliskoistočnih populacija. Još se, međutim, ne može sa sigurnošću tvrditi da li je do širenja kulturnih inovacija došlo migracijama ljudi ili razmenama ideja između zajednica, niti se mogu identifikovati izvorni nosioci ove tehnologije. Takođe se kaže da još nije jasno da li su u pitanju neandertalci ili druge vrste ljudi, piše u saopštenju Filozofskog fakulteta u Beogradu.

Za „Politiku” je potvrđeno da se arheološka istraživanja pećina u blizini Niša (Pešturina, Mala i Velika Balanica) realizuju u saradnji Filozofskog fakulteta u Beogradu i Univerziteta „Vinipeg” u Kanadi, a finansira ih Ministarstvo kulture i informisanja Srbije. Takođe se navodi da je analizu zuba, koja je publikovana u časopisu „Žurnal ov hjuman evolušen”, uradio međunarodni tim stručnjaka iz Srbije i Kanade, koju vode profesori Dušan Mihailović sa Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu i profesorka Mirjana Roksandić sa Univerziteta u kanadskom „Vinipegu”.