Paja Jovanović ‒ od portreta do alegorije

Pančevo – Zahvaljujući saradnji Narodnog muzeja Pančeva, Muzeja grada Beograda i Gradskog muzeja Vršca, tri institucije koje baštine dela Paje Jovanovića, pančevačka publika ima priliku da vidi veličanstvena dela jednog od najznačajnijih srpskih slikara s kraja 19. i početka 20. veka. Izložba je otvorena u danima manifestacije  „Muzeji Srbije ‒ Muzeji za 10”, ali traje do kraja juna.

Postavka „Figura ‒ od portreta do alegorije” predstavlja dela nastala u širokom vremenskom rasponu, od 1897. do 1940. godine, iz nekoliko faza Jovanovićevog stvaralaštva. Od najranijih slika ‒ prikaza života ljudi sa Balkana i Orijenta, koje se čuvaju u Vršcu, preko portreta iz Muzeja grada Beograda, do dva vrhunska portreta Pajine supruge Hermine Jovanović (Dauber), Muni, njegove velike inspiracije, koje se čuvaju u pančevačkoom muzeju.

– Kroz ovu izložbu zapravo možemo da pratimo Pajin širok tematski okvir koji se kretao od ranih kompozicija preko portreta do alegorijskih i mitoloških tema, kao što su monumentalni prikaz „Zemlje žedne kiše” i „Dijana”, sa likom Pajine supruge Muni, koja mu je pozirala na brojnim aktovima, portretima i kompozicijama. Figura je predstavljala samu srž njegovog slikarskog opusa. Ona je bila u centru njegovih slikarskih interesovanja i upravo kroz figuralno stvaralaštvo uspevao je da dočara svoju veliku darovitost i tehničku virtuoznost, ali i preciznu psihologizaciju likova – rekla je Isidora Savić, istoričar umetnosti Muzeja grad Beograda, autorka izložbe uz kustose-istoričare umetnosti, Dimitrija Jovanova i Damira Prašnikara iz Narodnog muzeja Pančeva.

Danas je sačuvano više od hiljadu njegovih radova koji predstavljaju važno svedočanstvo o stvaralaštvu i životu mahom u velikim evropskim centrima. Paja Jovanović je rođen u Vršcu, stvarao je u Beču, Londonu, Minhenu, Parizu, a posebno je bio vezan za Beograd, kojem je poklonio veći deo svoje zaostavštine, zahvaljujući čemu je formiran Legat, koji se čuva pod okriljem Muzeja grada Beograda.

Jovanović je živeo 98 godina, a stvarao sedam decenija, ostvarujući tematski složen likovni opus u različitim žanrovima, ali je ostao dosledan poetici akademskog slikarstva, koje je počivalo na figuri. Pavle Paja Jovanović (1859‒1957) upisao se u povesnicu nacionalne kulture i umetnosti kao simbol srpskog slikarstva, a upamćen je kao tvorac nekoliko kultnih ikona srpske nacije.

Od prve nacionalne inicijative, Pančevo je u kontinuitetu deo manifestacije „Muzeji za 10”. Marija Jević, većnica za kulturu, napominje da muzeji jesu magacini istorije, a da se u onim dobrim, kao što je pančevački Narodni muzej, mogu osetiti tragovi kako su naši preci gradili grad.

– Zato ćemo se potruditi da ovo zdanje, koje zarad naše budućnosti čuva našu prošlost, učinimo boljim, da ga sačuvamo za generacije koje dolaze. Danas uživamo u slikama Paje Jovanovića, čija „Seoba Srba” baš zahvaljujući dalekovidosti nekih naših prethodnika krasi stalnu postavku – naglasila je Marija Jević.