Umetnici spajaju Novi Sad i Temišvar

Novi Sad – Polazeći od uverenja da su muzeji tvrđave mira i mostovi koji spajaju i ujedinjuju, Galerija Matice srpske u Novom Sadu i Nacionalni umetnički muzej u Temišvaru realizovali su neobičnu izložbu. U izložbi „Paralele. Novi Sad/Temišvar”, dve ustanove kulture spojile su svoje bogate kolekcije i napravile paralele među umetnicima, temama, idejama i umetničkim vizijama nekadašnjeg zajedničkog kulturnog prostora.

„Paralele” otkrivaju zbog čega u obe kolekcije postoji čuveni auto-portret u kafani Stevana Aleksića, koja je sličnost između Save Tekelije i Žigmonda Ormoša i šta to spaja Novi Sad i Temišvar.

Izložba, koja je svečano otvorena u petak u Galeriji Matice srpske, odvija se u sklopu programskog luka „Tvrđava mira” Evropske prestonice kulture i traje do 4. septembra.

Kako navode u galeriji, Novi Sad i Temišvar su 2016. godine osvojili prestižne titule Evropske prestonice kulture, koje dodeljuje Evropska komisija za kulturu. Otuda su se Nacionalni umetnički muzej i Galerija Matice srpske prepoznali kao čuvari nacionalnog umetničkog blaga i muzeji koji delom imaju zajedničku istoriju i slične vizije o ulozi muzeja u savremenom društvu.

Dve zbirke imale su neobično uporedive istorije koje se lako mogu videti u ličnostima njihovih osnivača, u umetnicima, odnosno umetničkim delima koja su oni sakupljali. Obe zbirke osnovane su polovinom 19. veka iz inicijalnih zaveštanja dve izuzetne individue, dva velika dobrotvora i svetionika doba prosvetiteljstva – Save Tekelije (1761‒1842) i Žigmonda Ormoša (1813‒1894), a potekle su iz uglednih naučnih društava.

Na tim osnovama stvorena je jedinstvena izložba – kolekcija imaginarnog muzeja Evropske prestonice kulture, koja potvrđuje snažne istorijske veze dva grada, sličnosti društvenih prilika i umetničkog prostora u kojem su se razvijali tokom 18, 19. i 20. veka.

Izložbu čini šezdeset umetničkih dela među kojima su ikone, portreti, pejzaži, mrtve prirode i apstraktne kompozicije umetnika poput Stefana Teneckog, Teodora Ilića Češljara, Pavela Petrovića, Konstantina Danila, Stevana Aleksića, Uroša Predića, Zore Petrović i Vase Pomorišca. Širina motivskog repertoara odražava široku idejnu osnovu obuhvaćenu naslovom izložbe. U realizaciju izložbe uključena je i Riznica Srpske pravoslavne eparhije temišvarske kao crkveno-umetnička zbirka koja baštini značajna likovna dela i predstavlja sponu srpske i rumunske kulture.

U kolekcijama Nacionalnog umetničkog muzeja, Riznice Srpske pravoslavne eparhije temišvarske i Galerije Matice srpske nalaze se dela koja najdirektnije svedoče o tome da su ova dva grada u prošlosti pripadala jedinstvenom kulturnom kontekstu pod okriljem Habzburške monarhije i Karlovačke mitropolije. Povodi nastanka ovih dela, kao i njihove međusobne veze se razlikuju, što ide u prilog mogućnosti prepoznavanja istovremenog postojanja različitih paralela među njima. Izložbu idejno zaokružuju dela nastala nakon 1918. godine od kada se, usled društveno-političkih okolnosti, Novi Sad i Temišvar više ne nalaze unutar jedne države.

Posle gotovo vek i po postojanja, ovi ugledni muzeji su prerasli u ambleme svojih gradova. Zbog toga obe ove ustanove imaju ključnu ulogu u promociji titule evropskih prestonica kulture koja je njihovim gradovima istovremeno dodeljena.

Autorski tim izložbe čine kustoskinje dve ustanove dr Aleksandra Čelovski i Mihaela Irimesku. Izložbu prati katalog na srpskom, rumunskom i engleskom jeziku sa tekstovima prof. dr Jelene Todorović, Viktora Aleksandru Babuščaka i dr Aleksandre Čelovski.