Počeli radovi na obnovi memorijalnog kompleksa „Staro sajmište”

U memorijalnom kompleksu „Staro sajmište” danas se obeležava početak izvođenja radova na rekonstrukciji Centralne kule, objekta u kojem je tokom Drugog svetskog rata u dva nacistička logora stradalo više od 6.500 Jevreja, oko 10.000 Srba i više stotina Roma.

Obeležavanju početka radova prisustvuje i predsednik Srbije Aleksandar Vučić kao i patrijarh SPC Porfirije.

„Danas smo svedoci brojnih pokušaja relativizacije događaja iz Drugog svetskog rata, a to ne može da bude politika sadašnjosti ni Evrope, ni sveta, a Srbije nikada neće biti”, poručio je Vučić na svečanosti očetka radova prisustvuje i predsednik Srbije Aleksandar Vučić kao i patrijarh SPC Porfirije.

Početak radova obeležen je polaganjem cigle, što su zajedno učinili predsednik Vučić i ministarka kulture Maja Gojković, preneo je Tanjug.

„Želim da vam kažem veliko izvinite. Izvinite zbog toga što je ova zgrada iza mene u takvom stanju i što gotovo 80 godina nismo vodili računa o svojoj prošlosti i nismo brinuli ni o svojoj budućnosti”, rekao je on obraćajući se preživelima stradanja najtežih zločina i zločina genocida tokom Drugog svetskog rata.

Vučić je kazao da je imao čast i sreću da poznaje i više puta sretne velikog Šimona Peresa, koji je rekao da „šest miliona naših ljudi, Jevreja, živi u našim srcima, mi smo njihove oči koje se sećaju, koji vidimo užasne scene koje su videli, i one će ostati upamćene onako kako su se dogodile”.

„Ima mnogo toga što možemo da naučimo od jevrejskog naroda. Nažalost, tih šest miliona Jevreja moramo dodati milione očiju Srba, Roma, koji su ubijani na stratištima ovde”, rekao je on.

Ceremonija je počela izvođenjem himne „Bože pravde”, a na prostoru gde su nekada bili nacistički logori „Jevrejski logor Zemun” i „Prihvatni logor Zemun”, svečanosti prisustvuju i reis ulema Islamske zajednice Sead Nasufović, beogradski nadbiskup Stanislav Hočevar, predsednik Saveza jevrejskih opština Srbije Aleksandar Albahari, te ministri Branko Ružić, Nikola Selaković, Darija Kisić, gradonačelnik Beograda Aleksandar Šapić, v.d. direktorka Memorijalnog centra „Staro sajmište” Krinka Vidaković Petrov, potomci logoraša, članovi oslobodilačkih udruženja i mnogi građani.

Takođe, prisutni su i šef Delegacije EU u Srbiji Emanuel Žofre, ambasador Rusije u Srbiji Aleksandar Bocan-Harčenko, kao i predstavnici diplomatskog kora.

Minutom ćutanja odata je pošta svim stradalim žrtvama koncentracionih logora.

Memorijalni centar „Staro sajmište” zajednički je projekat Ministarstva za kulturu i informisanje i Grada Beograda, a osnovan je kao ustanova posvećena kulturi sećanja na žrtve i istorijske događaje koji su se desili na prostoru današnjeg Starog sajmišta.

Zakon koji je omogućio osnivanje Memorijalnog centra donet je u februaru 2020. godine, a prema njemu, centar će prikupljati, sređivati, čuvati, održavati, istraživati, izlagati i prezentovati arhivska, muzejska i filmske predmete i dokumenta.

Prema Zakonu predviđene su dve muzejske celine, od kojih će jedna biti posvećena prvoj fazi logora „Jevrejskom logoru Zemun”, a druga „Prihvatnom logoru Zemun” u kojem su većinu činili Srbi.

Jedna celina, prema planu, biće u Spasićevom, a druga u italijanskom paviljonu.

Radovi na Memorijalnom centru započinju sa Centralnom kulom, a u njoj će, kako je planirano, biti kancelarije Memorijalnog centra, prostor za izložbe i za edukacione namene.

Memorijalni centar imaće i svoj sajt na kojem će biti dostupne informacije o logoru, a prema zakonu upravni odbor Centra trebalo bi da ima ima sedam članova, koje imenuje i razrešava Vlada i to dva člana koje predlaže Savez jevrejskih opština Srbije, jednog člana koji se bira na predlog Nacionalnog saveta romske nacionalne manjine, dva člana - na predlog organa državne uprave nadležnog za poslove kulture i dva člana iz reda zaposlenih u Memorijalnom centru koje predlaže direktor centra, za čiji je mandat predloženo da traje pet godina.

U sastav Memorijalnog centra ući će i Jevrejski prolazni logor Beograd - Topovske šupe, koji se nalazio u blizini današnje Autokomande, odnosno udaljen nekoliko kilometara u odnosu na Staro sajmište.

Logor pod nazivom „Jevrejski logor Zemun” nalazio se nekoliko kilometara od Zemuna, na teritoriji koja je u Drugom svetskom ratu ušla u sastav Nezavisne Države Hrvatske koja je na zahtev Nemaca tu teritoriju ustupila i na njoj dozvolila uspostavljanje logora, pod uslovom vlade NDH da u logoru ne bude srpskih stražara ili policajaca i da se logor snabdeva i finansira iz Beograda.

U početku je logor bio samo za Jevreje i to prvenstveno žene, decu i starce, a svakodnevno, od 8. decembra 1941. do početka maja 1942. godine, jevrejska deca, žene i starci ubijani su na putu od logora do pripremljenih masovnih raka u selu Jajinci.

Za samo pet meseci, u logoru je stradalo više od 6.000 Jevreja, a u maju 1942. godine kada je dovršeno uništavanje Jevreja i Srbija proglašena „očišćenom” od Jevreja, u logor su dovođeni komunisti, partizani, četnici, kao i civili i to sve do jula 1944. godine.

Kroz „Prihvatni logor Zemun”, kako mu je glasio novi naziv, prošlo je oko 32.000 ljudi, a ubijeno oko 11.000.

U savezničkom bombardovanju 1944. godine oštećeni su i porušeni mnogi logorski paviljoni, nakon čega je logor rasformiran.

Većina Nemaca odgovornih za rad logora uhapšena je i izvedena pred sud, od kojih je nekoliko izručeno Jugoslaviji i pogubljeno, dok su komandant logora Herbert Andorfer i njegov zamenik Edgar Enge uhapšeni tokom šezdesetih godina 20. veka i to nakon mnogo godina skrivanja. Andorferu i Engeu su u Zapadnoj Nemačkoj i Austriji izrečene kratke kazne, s tim što Engeova kazna nikada nije odslužena zbog njegovih godina i lošeg zdravlja.