Samo je Bistrica ostala ista

Kad Srbi proterani iz Prizrena ponekad dođu u svoj rodni grad da posete grobove svojih najmilijih, svoje spaljene kuće, uzurpirana imanja i prelepe crkve i manastire, kažu da njihov grad nije više što je bio. Poznata prizrenska naselja Potkaljaja, Pantelija, Biljbiljdere, Potokmala, Baždarana šuklje i ostala, izgubila su svoj pređašnji izgled i lepotu.

Svi nazivi ulica i škola u ovom drevnom carskom gradu, koje su nosile imena poznatih srpskih vladara i heroja, zamenjeni su imenima albanskih „boraca” iz 1999. godine. U ovom prelepom gradu na Bistrici nema više spomenika ni bista poznatih ličnosti iz srpske istorije.

Naselja Potkaljaja i Pantelija, u kojima je do juna 1999. godine živeo najveći broj Srba, čame u tišini. U njima je ostalo da živi jedva dvadesetak srpskih duša u poodmaklim godinama. Jedino je hladna Bistrica ostala ista. Ova reka, koja izvire na severnim obroncima Šar-planine, protiče kroz sela Sredačke župe, potom pored manastira Svetih arhangela, kroz sam centar Prizrena, da bi se na kraju svog puta dugog 31 kilometar ulila u Beli Drim. Obale ove prelepe reke u centru grada spaja 13 mostova, od kojih je najlepši i najstariji Kameni most.

Kao ni Bistrica, ni kamena česma u centru Šadrvana nije izmenila svoj lik. Iz nje i dalje teče hladna planinska voda. Koliko proterani Srbi vole svoj grad govori i to da se niko iz posete Prizrenu ne vrati a da ne ponese flašu vode sa šadrvanske česme.

Lepote ovog carskog grada, njegove crkve i manastiri, reka Bistrica i brojna naselja opevani su u mnogim pesmama i opisani u delima pisaca i istoričara iz Prizrena. Iako su pre 23 godine proterani iz rodnog grada, mnogi ovdašnji književnici inspiraciju i dalje nalaze u svom Prizrenu.

Na području prizrenske opštine, na osnovu popisa iz 1991. godine, živela su 170.572 stanovnika – 132.990 Albanaca, 10.989 Srba, 19.423 Muslimana, 7.076 Turaka, 3.962 Roma i oko 1.210 stanovnika ostalih nacionalnosti. Međutim, prema najnovijim podacima, danas je u ovoj opštini nastanjeno 224.855 stanovnika. Među njima je 180 Srba, zajedno sa stanovnicima Sredačke župe, nastanjenim na obroncima Šar-planine, i četrdesetak povratnika u selu Novake, nadomak Prizrena, 15.300 Bošnjaka, Turaka i Roma. Preostali stanovnici su Albanci, nastanjeni iz okolnih sela i opština, a ima i onih iz susedne Albanije.

Život u getu i stalnom strahu od albanskih ekstremista u velikoj meri odvraća proterane Srbe od odluke da se vrate na ove prostore. Kako godine prolaze, interesovanje za povratak je sve manje, jer ne postoje ni najosnovniji uslovi za normalan život srpskog življa. Dvadesetak Srba u ovom carskom gradu raduje to što pedesetak učenika pohađa školu Prizrenske bogoslovije. Upravo je ponovno otvaranje ove škole, pre desetak godina, ohrabrilo pojedine Srbe da se vrate na svoja vekovna ognjišta.

Miroslav Todorović,
Prizren/Beograd