Ponavljači istorije

Nakon Prvog svetskog rata Versajskim mirom prekomponovana je politička karta Evrope. Nezadovoljstvo Nemaca nametnutim reparacijama i položajem Nemačke kao države, zbog teritorijalnih gubitaka u Evropi, kao i gubitka kolonija, rezultiralo je 1933. godine dolaskom Hitlera za kancelara i nacističke partije na vlast. Nacisti koje su finansirali London i Vašington razvijaju industriju i jačaju vojsku. Od 1933. do 1939. godine BDP Nemačke povećan je 2,2 puta, a izdaci za naoružanje porasli su 10 puta. Nemačka na diplomatskim planu potpisuje niz ugovora o nenapadanju, prvo s Poljskom 1934. godine, zatim s Velikom Britanijom, Francuskom, Danskom, Letonijom, Litvanijom i na kraju sa SSSR-om – nazvan Pakt Molotov–Ribentrop.

Agresivna politika Hitlera bila je moguća, ne zbog snage Nemačke, već zbog nejedinstva Francuske i Engleske. Tako zamenik britanskog ministra spoljnih poslova Edvard Halifaks na sastanku 19. novembra 1937. godine u Berghofu „umiruje” Hitlera stavljajući mu na znanje da London ne zanimaju interesi trećih zemalja. To je bila prekretnica u lancu događaja koji su doveli do komadanja Čehoslovačke, anšlusa Austrije i Danciga i rezultirali Drugim svetskim ratom.

Ubrzo su Velika Britanija i Francuska 30. septembra 1938. godine Minhenskim sporazumom „spasle mir”, s tim što je Čehoslovačka „predala” Nemačkoj Sudetsku oblast, a Poljska okupirala Tješin. Odmah nakon Minhenskog sporazuma 24. oktobra 1938. godine Nemačka je predložila Poljskoj da reše pitanje koridora Danciga – Gdanjska. Odgovor poljskog ministra Jozefa Beka bio je da će „svaki pokušaj da se Dancig uključi u Rajh dovesti da trenutnog sukoba”. Ubrzo zatim obe zemlje počinju pripreme za vojni sukob. Naredna godina je bogata diplomatskim aktivnostima pa 6. aprila 1939. Engleska, a zatim 19. maja iste godine i Francuska, potpisuju s Poljskom ugovor o uzajamnim vojnim garancijama. Poljska je verovala garancijama Engleske i Francuske, kao garantima Versajskog mirovnog sporazuma.

Nakon toga Hitler otkazuje ugovor o nenapadanju s Poljskom iz 1934. godine. Tvrdio je da „ljudi koje je sreo u Minhenu nisu u stanju za započnu rat”. Engleska i Francuska bile su zadovoljne „usmerenjem Nemaca na istok”. Zbog tog „usmerenja” Englezi i Francuzi su 17. aprila 1939. godine odbili anglo-francusko-sovjetski sporazum o uzajamnoj pomoći, kao što su i Poljaci odbili sovjetske vojne garancije uz britansko posredovanje. Pakt Molotov–Ribentrop zaključen je 23. avgusta 1939. godine. Taj ugovor doveo je do krucijalne promene rasporeda Drugog svetskog rata, jer je došlo do promene mape britanske politike. Hitler 1. septembra 1939. godine napada Poljsku smatrajući da će rat biti lokalnog karaktera. Poljska je okupirana do 6. oktobra te godine. A Francuska i Engleska 1. septembra objavljuju rat Nemačkoj. Nakon objave rata francuske i engleske vojne snage dobile su naredbu da „ne preduzimaju nikakve ofanzivne akcije” iako su elitne nemačke snage na istoku, a rezervisti na zapadu „Zigfridove linije” s municijom za tri dana ratovanja.

Takav rat bez ratnih dejstava na zapadnom frontu traje do napada Nemaca na Francusku 10. maja 1940. godine koja posle poraza 22. juna potpisuje kapitulaciju. Engleska protiv Nemaca mora da se bori sama od 26. maja do 4. juna 1940. godine, kada se iz Dankerka „uspešno evakuišu”. Nakon „uspešne evakuacije” engleske vojske, Hitler je potčinio Evropu, okupacijom ili kolaboracijom, da bi 22. juna 1941. napao SSSR.

Garancije, ugovori i obećanja vrede dok rat ne počne, a kad počne da se vodi tuđim rukama, tada, kako istorija uči, ne vrede garancije, ni papira na kojem su napisane.

Mitar Radonjić,
Novi Sad