Višegradske znamenite česme

Višegrad – Stari gradovi, a posebno oni kroz koje je nekada prolazila uskotračna železnička pruga, bili su prepoznatljivi po skladnim urbanim sadržajima i neizbežnim česmama.
Bilo je to vreme kada je pre nešto više od jednog veka Austrougarska u anektiranim krajevima gradila vodovode, kanalizaciju, uređivala ulice, železničke stanice, regulisala rečna korita i potoke, postavljala rasvetu, a uz saobraćajnice gradila prve stambene zgrada, škole, hotele i ustanove.
Podaci govore da je prvi vodovod, sa železnim cevima, u Višegradu izgrađen 1900. godine, a glavni sabirni rezervoar mu je bio na uzvišenju Okolišta.
Do Prvog svetskog rata 1914. godine samo u 26 bosanskohercegovačkih gradova, od tadašnjih 77, Austrougarska je izgradila vodovode, čime su se znatno unapredili higijensko-sanitarni uslovi života. Jedan od njih je bio i Višegrad.

Nakon što je 1906. godine kroz grad na Drini i Rzavu prošla uskotračna pruga prema Srbiji, na svim značajnijim mestima i raskrsnicama u Višegradu napravljeno je tridesetak železnih, lepo oblikovanih tučanih česama, sa isturenim koritom i slivnikom u kanalizaciju, što je za to vreme bila velika novost.

Interesantno je da ove česme nisu uništene ni u jednom svetskom ratu, jer je, očigledno, i vojnicima svih uniformi žeđ bila zajednička potreba.

Prema pisanim dokumentima, sve javne česme i gradski vodovod u Višegradu nekada je održavao jedan čovek, koji je bio opštinski činovnik. U vremenu između dva svetska rata domaćini iz redova gradske gospode nedeljom bi obavezno šetali onom stranom ulice gde su se nalazile zgrade opštine i suda. Drugom stranom ulice žurno je prolazila sirotinja i niži stalež. Gospodin iz vodovoda, u odelu, sa mašnom ispod vrata i sa izglancanim cipelama, šetao je sa višegradskom gospodom, što potvrđuje njegov značaj i rang u tadašnjem društvu.

Stariji Višegrađani se prisećaju da je do 1950. godine u ovoj varoši bilo sačuvano 17 javnih česama, istog oblika i istog dizajna, koje su se napajale vodom iz starog austrijskog vodovoda, sa izvora kod Memeledžinog hana na Donjoj Lijesci.

Nažalost, Višegrad je danas siromašniji za javne česme kod Doma kulture, kod "Čađave", kod Bugarnice, zatim kod Gradskog kupatila, Šuškine i Ristića kuće, na Lipi, kod crkve na Megdanu, kod stare pijace prema Dušču...

Voda još jedino teče iz stare tučane austrijske česme koja preživljava poslednje dane na prostoru između zgrada bivše Privredne banke i bivše robne kuće "Borac", neposredno ispod obnovljene Careve džamije. Ali i ona je najčešće na meti neodgovornih trgovaca i ugostitelja koji pored nje noću odlažu smeće, valjda zbog toga što su tu komunalci sve doskora držali dva veća kontejnera.

U višegradskom vodovodu, u nekim delovima grada, voda još uvek teče železnim cevima, postavljenim davne 1900. godine, kada su izgrađene i javne česme.