Demografija za istinu

Od našeg stalnog dopisnika

Banjaluka, 18. avgusta – Zahvaljujući bošnjačkim političarima popis stanovništva u Bosni i Hercegovini izrodio se u prvorazredno političko pitanje. Bošnjačka politička elita, naime, tvrdi da bi popis bio „cementiranje i legalizacija etničkog čišćenja” i zahteva da se ovaj, za svaku zemlju, strateški posao obavi tek kada se svi interno raseljeni i izbegli vrate u mesta u kojima su živeli do rata. Uz ovaj, dodali su još jedan zahtev – da se za raspodelu vlasti i ubuduće primenjuju rezultati poslednjeg popisa iz 1991.

Profesor Filozofskog fakulteta u Banjaluci demograf dr Stevo Pašalić za naš list kaže da argumentacija bošnjačkih političara nema uporište u činjenicama. „Tokom rata na prostoru BiH desile su se krupne demografske promene i izvršena je takozvana etnička teritorijalna homogenizacija stanovništva. Tome u prilog navodimo podatak da je više od 50 odsto srpskog stanovništva pokrenuto sa svojih ognjišta unutar BiH, da je spaljeno i uništeno 1.280 naselja od kojih njih nekoliko stotina danas u Federaciji BiH nemaju nijednog stanovnika. Da li se i to zove etničko čišćenje”, pita se profesor Pašalić i naglašava „da je stanovništvo dinamička kategorija i da se ništa ne cementira njegovim popisom, već se samo pravi njegov presek u određenom momentu”.

Neubedljivo je, dodao je on, i pozivanje na odgađanje popisa dok se svi ne vrate svojim kućama. „U ovom trenutku, u Republici Srpskoj, vraćeno je preko 99 procenata imovine predratnim vlasnicima, čime je ona praktično ispunila sve obaveze u skladu sa članom 7. Aneksa Dejtonskog sporazuma. Istovremeno, stanje u Federaciji BiH i sada je vrlo nepovoljno po srpsku populaciju koja ne može da ostvari svoja osnovna prava u pogledu vlastite imovine i povratka”, naglasio je naš sagovornik.

Prema njegovim rečima „bošnjačka nacionalna komponenta se energično suprotstavlja popisu, zbog sadašnje ,privilegije’ da se vlast deli u skladu sa podacima iz 1991. godine”. On kaže da je izlišan svaki komentar o zahtevu Bošnjaka da i posle popisa važi pravilo da se vlast deli na osnovu podataka iz 1991.

On podseća da se „značaj popisa ogleda praktično u svim društvenim sferama, jer omogućava praćenje razvoja stanovništva na određenoj teritoriji. Uz to, demografski procesi su usko povezani sa društvenoekonomskim razvojem”. U prilog popisu stanovništva, planiranom za 2011. godinu, profesor Pašalić ističe i sledeće: „Podaci popisa iz 1991. više apsolutno ne odražavaju realno stanje u BiH u pogledu njene demografske slike na koju su četiri ratne godine ostavile strašne posledice koje će se osećati i narednih decenija.”

Bez obzira na to koja će se metodologija primeniti prilikom popisa, njegovi rezultati će, objašnjava dr Pašalić, utvrditi broj stanovnika i domaćinstava i njihov raspored na svim teritorijalnim nivoima. Takođe, obezbedili bi se podaci o vitalnim, etničkim, ekonomskim, obrazovnim, migracionim i drugim karakteristikama stanovništva, kao i promenama koje su nastale posle popisa iz 1991.

„Time bi prostor za manipulaciju bio apsolutno ograničen, što se posebno odnosi na stradanja ljudi u ratu, broj raseljenih, uništenih naselja... Dosadašnja istraživanja su pokazala da je broj stradalih u BiH oko 100.000, a ne trostruko veći kako tvrde neki. Međutim, u okviru te tragične brojke, ne slažem se sa nacionalnom strukturom stradalih, koju navode neki izvori iz Federacije BiH”, rekao je dr Pašalić.

On podržava predlog republičkog premijera Milorada Dodika da Republika Srpska, ako se ne postigne dogovor na nivou BiH, sama 2011. godine obavi popis stanovništva. „Od toga možemo imati veliku korist za naša buduća strateška ekonomska, socijalna, demografska i druga planiranja, a to što on ne obuhvata ceo prostor BiH, što bi svakako bilo poželjnije, neka o tome razmišljaju oni koji koče ovaj proces”, naglasio je dr Stevo Pašalić.

Boro Marić