Česi čitav vek u Prijedoru

Prijedor– Česi su na na prostore Krajine došli pre sto godina. Tu su čitav vek, a u nekoliko gradova Republike Srpske imaju udruženja koja čuvaju kulturu, tradiciju, običaje i jezik matice.ČesiMoravci, kako ih obično zovu,ostavili su traga u raznim oblastima života opštine Prijedor. Brojni stručnjaci, pronalazači, lekari, inženjeri ali i obični ljudi su se, naprosto „stopili” sa domaćim življem.

Udruženje, koje okuplja Čehe iz Prijedora i šire okoline nosi naziv „Češka beseda“.

– U doba vladavine Austro-Ugara u BiH, na ove prostore su prvo počeli pristizati poljoprivrednici, potom razne zanatlije a sa otvaranjem Rudnika u Ljubiji i prvi majstori i inženjeri – podseća predsednik „Češke besede” Zvonko Man i navodi da je iz redova ovoga naroda potekao i prvi inženjer rudarstva u celoj Evropi, Eva Latas koja se školovala u Beču. Potomci tridesetak čeških porodica, koje su Prijedor stizale uglavnom iz češkog grada Uherski Brod, sklapali su mešovite brakove ali i osnivali preduzeća koja i dan-danas rade punom parom. Tu su prijedorski „Rinjak”, fabrika alatnih mašina, Ciglana...

Svoje prvo udruženje Česi su imali već 1918. godine. Radilo je,kako navodi Man sve do Drugog svetskog rata a kasnije je obnovljeno. U Prijedoru su sagradili dom u kome obeležavaju nacionalne praznike, organizuju druženja, književne večeri, godišnjice te nastavu na maternjem jeziku.

– Ujedno je to i mesto na kome možemo ugostiti naše drage prijatelje, Čehe iz Banjaluke, Prnjavora, Srpca i brojnih gradova susedne Hrvatske – ističe Man i veli da je Udruženje svoj dom dobilo pre četiri godine. U njegovu izgradnju bila je uključena Vlada Republike Češke, Skupština opštine Prijedor te članovi „Češke besede“. Danas imaju i biblioteku i bogatu zbirku starih fotografija iz vremena kada su počeli pristizati na ove prostore.

Danas u Prijedoru živi tek oko dve stotine Čeha, uglavnom strarijih ljudi. Okupljaju se dva puta mesečno u svome Udruženju i planiraju razne susrete u kojima ugošćuju domaćine te predstavnike drugih nacionalnih manjina odnosno Slovence, Ukrajince i Rome. Pomaže im opština Prijedor koja iz budžeta izdvaja novac za njihove aktivnosti.

– Planiramo da prikažemo dokumentarni film posvećen životu Čeha u Potkozarju – najavio je, za kraj Man i rekao da nije slučajno da se sedište njihovog Udruženja nalazi u ulici koja nosi ime poznate ilegalke iz Drugog svetskog rata, Gertrude Štern koja je bila bolničarka i desna ruka legendarnom doktoru sa Kozare, Mladenu Stojanoviću.