Medalja Jovana Cvijića

Na inicijativu Jovana Cvijića, 7. aprila 1910. godine u Beogradu je osnovano Srpsko geografsko društvo, čije se aktivnosti i danas prepoznaju. Kada je 1935. godine, na prigodnoj svečanosti, obeležena 25. godišnjica uspešnog rada društva, ustanovljena je Medalja Jovana Cvijića, kao najviše priznanje za doprinos nauci i nastavi geografije i institucionalnim aktivnostima koje doprinose razvoju i popularizaciji geografije.

Medalja Jovana Cvijića oblikovana je prema nacrtu Dragutina Deroka, tada potpredsednika Srpskog geografskog društva, a izradio je slikar-medaljar E. Muanović u Akcionarskom društvu Beogradska kovnica. Medalja je bakarno-zlatne boje. Kružnog je oblika, prečnika šest centimetara i obima 18,5 centimetara. Na licu medalje (avers) je prepoznatljivi, bareljefni, lik Jovana Cvijića iz njegovih zrelih godina uz ćirilični natpis „Medalja Jovana Cvijića”. Na naličju medalje (revers) u plitkom bareljefu je predstavljen Zemljin globus uokviren ispisom na francuskom jeziku Societe de Geographie Belgrade. Iznad globusa, ćiriličnim slovima, ispisano je „Osnovano 1910. godine Srpsko geografsko društvo”.

Dnevni list „Politika” je navedenoj godišnjici posvetio značajnu pažnju. Prvi prilog je objavljen 3. aprila, pod naslovom „25 godina Srpskog geografskog društva” i podnaslovom „Ustanova koju je osnovao naš veliki naučnik Jovan Cvijić”. Pored ostalog, napisano je da je Geografsko društvo zasnovalo svoju medalju za odlikovanje zaslužnih radnika. Medalja, iskovana u bronzi za dvadesetpetogodišnju proslavu, neobično dobro je uspela i svojom kompozicijom i tačnošću Cvijićevog lika u bareljefu na njoj. Prilog objavljen 8. aprila ima nadnaslov „Proslava Geografskog društva”, naslov „Priznanje Geografskom društvu i njegovom osnivaču Jovanu Cvijiću” i podnaslov „Najistaknutiji predstavnici strane nauke odaju priznanje zaslugama Jovana Cvijića i društvu koje je on osnovao”.

Počev od 1935. godine, Medalja Jovana Cvijića dodeljuje se na osnovu postojećih pravila Srpskog geografskog društva, odluke većine članova Izvršnog odbora i prisutnih na godišnjoj skupštini, koja se, po pravilu, održava jednom godišnje. Prve medalje uručene su 1935. godine zaslužnim inostranim profesorima i naučnicima (ukupno 17) i odgovarajućim institucijama (ukupno sedam). Prvi dobitnik Cvijićeve medalje bio je znameniti tektoničar Albreht Penk, Cvijićev mentor na doktorskim studijama u Beču, profesor univerziteta u Berlinu. Među tadašnjim i kasnijim dobitnicima Cvijićeve medalje, od inostranih ličnosti ističu se Alfred Filipson iz Bona, Jurij Mihajlovič Šokalski iz Lenjingrada, Emanuel de Marton, Raul Blanšar i Lisijen Galoa iz Pariza, Daglas Džonson i Ajzaja Boumen iz Njujorka, Žorž Šabo iz Dižona, Kurt Hasert iz Drezdena, Vaclav Švambera iz Praga, Evgenjuš Romer iz Lavova, Karl Esterajh iz Utrehta, Oto Leman iz Ciriha i drugi.

Prvi domaći dobitnik Medalje Jovana Cvijića bio je akademik Pavle Vujević. Kasnije su, pored ostalih, odlikovani i akademici Borivoje Ž. Milojević, Atanasije Urošević, Milisav Lutovac, Branislav Bukurov i drugi. Posebno je interesantno da je Medaljom Jovana Cvijića 2006. godine odlikovan Iso Planić, jedan od osvajača planinskih vrhova Himalaja. Prve institucije odlikovane Cvijićevom medaljom bile su Zemaljski muzej u Sarajevu, Skopsko naučno društvo, Vojnogeografski institut, Geološki institut Kraljevine Jugoslavije, Hidrološko odeljenje Ministarstva građevina, Opšta državna statistika i Odsek za statistiku Ministarstva poljoprivrede. Medaljom Jovana Cvijića odlikovana su i geografska društva Francuske, Slovenije, Sovjetskog Saveza, Geografski fakultet Univerziteta u Beogradu i Geografski institut Srpske akademije nauka i umetnosti iz Beograda. Godine 2012. Medalja Jovana Cvijića dodeljena je Centru za kulturu „Vuk Karadžić” iz Loznice.

Stevan M. Stanković,
profesor