Kulturno nasleđe Boke na udaru graditelja

Kotor - Više od 500 spomenika kulture u Boki sve je ugroženije zbog graditeljskih zamaha domaćih i stranih investitora koji kupuju stare porodične kuće i pretvaraju ih u turističke objekte. Od svih opština najugroženiji je Kotor koji ima i najbogatije kulturno nasleđe. U ovom gradu je 430 spomenika kulture ugroženo megalomanskim zahtevima investitora, što dovodi u pitanje opstanak ovog grada na Uneskovoj listi svetske kulturne baštine.
Kako bi se ograničila nekontrolisana gradnja, po nalogu Uneska urađen je i menadžment-plan područja svetske baštine Kotora. Kako zadržati porast investicija, a istovremeno sačuvati spomeničko blago u jednom od najlepših zaliva sveta, pitanje je kojim se bave lokalne samouprave ali i stručne institucije. Osim službenika u opštinskim katastrima, pune ruke posla imaju i stručnjaci Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture čije je sedište u Kotoru.

- Pred rukovodstvom i organima opštine, državnim organima i institucijama nalazi se nimalo lak i jednostavan posao, veliki izazov i odgovornost. U celom lancu značajno je mesto Zavoda, koji prethodno daje obavezujuće smernice, uslove i saglasnost - kaže Ružica Ivanović, direktor Regionalnog zavoda.

Kako ističu u ovoj instituciji, urbanistički poslovi u Kotoru su zasad pod kontrolom, a investitori se uvode u zakonsku proceduru.

- Stvara se utisak da se na području Kotora sporo ili malo gradi u odnosu na druge primorske opštine. Međutim, moramo imati u vidu da je priobalni pojas kotorsko-risanskog zaliva pod zaštitom Uneska i da se tu primenjuju međunarodni principi. I da nemamo taj status, ne bi trebalo dozvoliti da se područje Kotora urbanistički uništava kao što je to slučaj sa Budvom ili Herceg Novim - ističe Ružica Ivanović.

Uz prethodnu saglasnost na projektnu dokumentaciju, Regionalni zavod za zaštitu spomenika kulture daje konzervatorske uslove za sve vrste radova na njima, kao i za sve radove na području svetske baštine Kotora.

- Zbog zastarelosti planskih dokumenata i zahteva investitora lokalna uprava je ušla u obimnu plansku aktivnost, tako da naša ustanova ima veoma mnogo posla. U toku je izrada i izmena Prostornog plana opštine Kotor za lokalitet Vrmca, Generalnog urbanističkog plana Dobrote za autokamp i detaljnih urbanističkih planova Škaljara, Stoliva, Morinja, Kavča i urbanističkog projekta Perasta - naglašava direktorka Zavoda.

Ova ustanova već je izradila studiju zaštite graditeljskog nasleđa Perasta. Izrada studije za područje Morinja je pri kraju, kao i bazne studije za izradu planske dokumentacije za ova područja.

U Zavodu ističu da predstoji izrada planske i projektne dokumentacije za novi kotorski hotel i kafanu "Dojmi".

Stare kapetanske kuće, palate, crkve i ostaci drevnih kultura sve su ugroženiji najnovijim talasom urbanizacije na Crnogorskom primorju. U mnogo slučajeva graditeljskim planovima "smetaju" objekti od neprocenjivog kulturnog značaja. U selu Jošica kod Kamenara, u neposrednoj blizini crkve Svete Neđelje, po mnogima jedne od najlepših pravoslavnih bogomolja u Boki iz 17. veka, niklo je divlje naselje. Reč je o naselju "vikendaša" koji su svojevremeno iskoristili usklađivanje detaljnih urbanističkih planova. Ostrvo Mamula, na samom ulazu u Bokokotorski zaliv, fascinantna austrougarska tvrđava i nekadašnji zatvor u doba Musolinijeve Italije, investitori su još u vreme sankcija želeli da pretvore u kazino. Od projekta "Monte Rojal", kako se taj poduhvat zvao, predstavnici crnogorskih vlasti još zvanično nisu odustali. Budvanska Citadela pretvorena je u ekskluzivni restoran, tvrđava kod Petrovca u noćni klub.