Vek godina od rođenja slikarke i pedagoga Ksenije Ilijević

Prvo na šta pomislimo na pomen vojvođanskog grada Kovačice jeste da je tu bila kolonija slikara naivaca poput Slovaka Jana Sokola, Martina Jonaša i Zuzane Halupove. No, u istoj toj opštini, samo u selu Crepaja, proslavila se još jedna slikarka, Srpkinja Ksenija Ilijević. Ime ove akademske slikarke i pedagoga nakon njene smrti brzo je palo u zaborav, dok njeno delo i dalje živi obogaćujući srpsku i vojvođansku umetničku baštinu. Ove godine obeležava se vek od njenog rođenja.

Ksenija Ilijević rođena je 1923. godine u Crepaji, u staroj i uglednoj porodici koja je u ovom vojvođanskom mestu postojala od njegovog osnivanja 1774. godine. Njen otac Lazar Ilijević bio je učitelj, a majka Zorka (devojačko Dimitrijević) bila je vrlo talentovana slikarka amaterka. Iz porodice Ilijević potiče i prvi crepajački učitelj, sveštenik Luka Ilijević, dok je Ksenijin otac, osim što je bio pedagog, bio i vođa velikog hora prosvetnih radnika i omladine koji je nastupao na programu Radio Beograda.

Odrastanje u takvoj porodici uticalo je na to da se Ksenija još kao mlada opredeli za umetnost, ali i za pedagoški poziv. Poseban uticaj na njeno stvaralaštvo ostavila je poseta slikarskom ateljeu Uroša Predića, s kojim je bila u bliskom srodstvu. U tom ateljeu u Svetogorskoj ulici u Beogradu imala je priliku da upozna brojne umetnike, ali i da stekne dragoceno umetničko iskustvo. Već s 15 godina s porodicom se preselila u Pančevo, gde je 1942. godine i maturirala u Pančevačkoj gimnaziji. Naredne godine upisala je Akademiju likovnih umetnosti u Beogradu u klasi profesora Vase Pomorišca. Studije prekida nakon izbijanja rata, a potom se 1944. vraća u rodnu Crepaju, gde ostaje do završetka rata. Godine 1947. prelazi na nastavnički odsek u klasi profesora Nedeljka Gvozdenovića. Diplomirala je 26. juna 1948. godine u klasi slikara i profesora Koste Hakmana.

Ksenija Ilijević je bila veoma plodna slikarka. Njen celokupni opus broji više od 3.000 radova, od toga 1.400 slika u ulju, 350 akvarela, 160 pastela i više od 1.400 crteža. Glavna inspiracija bili su joj vojvođanski pejzaži, mrtva priroda, enterijer, cveće i akt. Retko je slikala na platnu, već je ulja radila na akvarelskoj hartiji i lesonitu. Njeno slikarsko stvaralaštvo predstavlja sintezu slikarstva, muzike i poezije, svega onoga čemu se još u mladosti divila i što je privlačilo njenu umetničku pažnju.

Za stvaralaštvo Ksenije Ilijević presudna je 1954. godina kada je otišla u Pariz. To je samo jedan u nizu gradova koje će posetiti tragajući za novim idejama, motivima i usavršavajući svoju slikarsku tehniku. U periodu od 1954. do 1965. godine usledila su putovanja u Englesku, Italiju, Belgiju, Grčku, Nemačku, Mađarsku, Čehoslovačku i Austriju.

Osim što se veoma aktivno bavila slikarstvom i izlagala na brojnim izložbama, Ksenija Ilijević se bavila i prosvetnim radom. Odmah po diplomiranju, počela je da radi kao referent za kulturu i umetnost u Gradskom narodnom odboru u Pančevu (1948–1959), a potom i kao likovni pedagog u Osnovnoj školi „Jovan Jovanović Zmaj” i u gimnaziji „Uroš Predić” u Pančevu. Bila je veoma posvećena ovom pozivu, o čemu svedoči i njen legat, odnosno njena plemenita namera da buduće generacije poduči slikarskim tehnikama.

Da se lik i delo Ksenije Ilijević ne zaborave znatan doprinos je dala pančevačka književnica Ljiljana Stojadinović Srpkinja, koja je 2009. godine objavila knjigu „Nepoznata Ksenija”. Osim svoje poezije, autorka je u toj knjizi objavila i delove intervjua Ksenije Ilijević iz različitih perioda njenog života. U knjizi je objavljen i katalog aktova koje je Ksenija slikala za vreme studija i čuvala ih u formi svezaka malog formata. Tako su do tada nepoznati aktovi Ksenije Ilijević prikupljeni i predstavljeni javnosti.

Poslednji put Ksenija Ilijević je svoje slike izlagala zajedno sa svojim učenicima 1998. godine, na grupnoj izložbi u rodnoj Crepaji. Umrla je 15. avgusta 2005. godine u staračkom domu, zaboravljena od svih. Sahranjena je na starom pravoslavnom groblju u Pančevu. Otišla je sa ovog sveta tiho, bez potomaka, u srcu noseći svoju Crepaju i njene „ponekad prašnjave i blatnjave sokake”, ali za nju uvek lepe, jer su je sećali na „bezbrižno detinjstvo, na živopisne seoske bašte i dvorišta, kao neiscrpno vrelo nadahnuća”.

Dr Ana Stjelja