Južni Tirol pominje se u Briselu opet kao model za sever Kosmeta

Italijanska pokrajina Južni Tirol, sa austrijskim većinskim stanovništvom, u diplomatskim krugovima u Parizu i Briselu, uz finska Olandska ostrva sa većinskim švedskim i istočnu Belgiju sa nemačkim stanovništvom, pominje se kao potencijalni model za autonomiju severa Kosmeta, kako prenosi Demostat.

Autonomija Južnog Tirola zasniva se na tri osnovna dokumenta - italijanskom Ustavu, u kojem je propisana zaštita manjina, Pariskom ugovoru iz 1946, koji definiše obrise autonomije, kao i Drugom statutu autonomije iz 1972. godine, kojim Južni Tirol de fakto dobija status regiona sa širokom autonomijom. Statut autonomije iz 1972. preneo je čitav niz zakonodavnih i administrativnih nadležnosti na pokrajinu Južni Tirol.

U nadležnosti države Italije su imigracija, odbrana, policija, finansiranje, pravosuđe i u tim oblastima se pokrajina mora pridržavati principa koje je postavila država.

Primarne nadležnosti Južnog Tirola su kultura, profesionalno obrazovanje, vrtići, socijalna politika, putevi, stanovanje, lokalni javni prevoz, turizam, rukotvorine, trgovina, industrija, poljoprivreda, civilna odbrana, nacionalni parkovi. Zakoni u pokrajini moraju odgovarati principima koje zahtevaju ustav i Evropska unija.

Sekundarne kompetencije Južnog Tirola su sport, škole i zdravstvo.

Model autonomije Južnog Tirola pominjao se kao moguće rešenje u dijalogu Beograda i Prištine više puta i na različite načine.

Ministar spoljnih poslova Srbije i Crne Gore Vuk Drašković govorio je 2005. da je formula budućeg statusa Kosova i Metohije „više od autonomije, manje od nezavisnosti” najbliža modelu Južnog Tirola, u kojem austrijska većina ima praktičan suverenitet, a italijanska manjina posebna prava.

Južni Tirol poslužio je i kao jedan od modela za pripremu Statuta Zajednice srpskih opština 2014. godine, a rešenja koja podsećaju na uređenje te italijanske teritorije pominjala su se i u neformalnim dokumentima (non-pejperu) o Kosovu 2021. godine.

Autonomija Južnog Tirola zasniva se na mišljenju da različite etničke grupe mogu živeti zajedno u političkom sistemu samo ako se uzmu u obzir potrebe svih grupa i ako imaju uravnotežen odnos jedni prema drugima.

U Južnom Tirolu se poštuje etnička proporcionalnost u javnim službama i u sistemu vlasti, postoji dvojezičnost u javnim službama i svi učenici pohađaju nastavu na maternjem jeziku.

Budžet Južnog Tirola trenutno iznosi oko pet milijardi evra godišnje, a finansira se od poreskih prihoda prikupljenih u Južnom Tirolu. Od ovog prihoda devet desetina ostaje u okviru provincije, a deset odsto se isplaćuje Rimu.

Za razliku od drugih regiona u Italiji, sredstvima iz pokrajinskog budžeta finansira se čitav niz oblasti, uključujućii ceo sistem obrazovanja, od vrtića do univerziteta, zdravstva i socijalne delatnosti, kao i putevi.

Na osnovu Statuta, Južni Tirol ima državne simbole, grb i zastavu, koji liče na grb i zastavu austrijske pokrajine Tirol sa tirolskim orlom.

Južni Tirol ima parlament koji se sastoji od 35 poslanika biranih na pet godina, koji bira vladu od osam članova. Nemački i italijanski jezik ravnopravno su zastupljeni u parlamentu i u svim službenim institucijama.

Do kraja Prvog svetskog rata, područje Južnog Tirola bilo je unutar granica Austrougarske. Kada je završen Prvi svetski rat, mirovnim ugovorom u Sen Žermenu južni deo Tirola postaje deo teritorije Italije, a nova granica Brenerski prolaz.

Sa Maršom na Rim, fašisti preuzimaju vlast u Italiji, a Južni Tirol vidi početak faze prisilne „italijanizacije” te su morali da napuste svoju domovinu i da se presele u Nemačku ili da postanu italijanski državljani i praktično izgube sopstveni identitet. Počinje masovna kampanja za preseljenje, koju su podržali nacisti.

Po završetku Drugog svetskog rata, sile pobednice uskraćuju Južnom Tirolu pravo na samoopredeljenje, ali obavezuju Italiju i Austriju da vode pregovore. U godinama koje slede, Austrijanci su nastavili bitku za samostalnost, vodile su se borbe između austrijskih separatista i italijanskih bezbednosnih snaga, bilo je atentata i ubistava, prenosi Beta.

Nakon debata u UN i bombaških napada početkom šezdestiih prošlog veka, dugi pregovori između Rima i Beča konačno su doveli do čitavog paketa mera, poznatog kao Drugi statut autonomije. Nova autonomija za Južni Tirol stupa na snagu 20. januara 1972. i obezbeđuje jednaka prava i zaštitu za sve tri jezičke grupe u zemlji.