„Politika” u centru Niša

Niš – Posle oslobođenja od Turaka (januara 1878. godine), ubrzano se gradilo i Niš od orijentalne varoši postaje savremeni urbani grad. Bio je on i u vreme Rimljana prestoni grad imperatora Cara Konstantina Velikog (rođenog krajem trećeg veka u drevnom Naisusu), ali svoj procvat današnji Niš doživeo je krajem 19. i u 20. veku.

Početkom minulog 20. veka, ispričao nam je Nebojša Ozimić, istoričar i kustos niškog Narodnog muzeja, dve gradske ulice – Obrenovićeva i Kopitareva, bile su centralni deo varoši. Niš je imao svoju trgovinsku ulicu, poznatu Pokrivenu čaršiju, koja je menjajući izgled menjala i naziv. Bila je tu Obrenovićeva, pa glavna ulica, zatim, nakon Drugog svetskog rata, ulica Pobede, onda posle 1976. godine, Ulica maršala Tita. Danas je opet Obrenovićeva i nedaleko je od Ulice vožda Karađorđa, čime su pomireni zahtevi građana da se grad oduži dvema srpskim dinastijama.

Značajna je bila i Kopitareva ulica na ulazu u Kazandžijsko sokače. Sa još ponekim sačuvanim građevinama one lepe, stare niške čaršije iz 19. veka, i danas čuva autentičnost i podseća na Sagr cincar malu, odnosno veliku zanatlijsku četvrt u kojoj je najviše bilo kazandžija, po kojim je sokak dobio svoje ime – Kazandžijsko.

Nedaleko od mesta gde su se Kopitareva ulica i Kazandžijsko sokače ulivali u centralnu gradsku ulicu, kako bi Nišlije rekle, od ćoška Obrenovićeve i Jorgovanske, danas Ulice Svetozara Markovića, prema Tvrđavi i Nišavi, postojao je niz lepih kuća. U ovom ambijentu sa čarima orijentalne gradnje, čuvaju se i istorijske priče i zanimljivosti.

U velikom lokalu u prizemlju jedne od tih kuća, u epicentru Niša, krajem dvadesetih godina prošlog veka, što dokazuju sačuvane slike, otvoreno je i decenijama radilo dopisništvo i predstavništvo „Politike”. Tu su svakoga jutra direktno sa železničke stanice po dolasku voza iz Beograda, stizali paketi sa novinama, a odatle su izdanja naše kuće odlazila u prodaju širom varoši i odvožen je u okolna mesta poput Aleksinca, Prokuplja, Pirota…

Od zaborava je ovaj ambijent starog Niša sačuvao „Niški grafit”, firma koja je nosila i ime „Stari aber”. Vlasnik i direktor Ljuba Marković je u među pedesetak objavljenih veduta starog Niša, uvrstio i Obrenovićevu ulicu – i sve se dobro vidi. Sa sve „firmom” i „reklamom” „Politike”.

Nije se, nažalost, nikako moglo utvrditi ko su u periodu između dva svetska rata bili dopisnici „Politike” sa ovih južnosrpskih prostora. Jer iako su povremeno objavljivane informacije, vesti i zapisi iz niškog kraja, autori tih tekstova nisu potpisivani.

Dopisništvo „Politike” bilo je u lokalu između zgrada koje su bile vlasništvo časovničara Sotira Jankovića i ćurčije Nikole Jovanovića, a do njih su bili objekti industrijalaca Krstića i Milovanovića. Jednospratna kuća sa balkonom i dva lokala u prizemlju – u jednom je bilo sedište „Politike”, čiji je vlasnik bio modni krojač i rentijer Mihajla Popovića, prva je od svih u Nišu uvela elektriku, i to 21. septembra 1908. godine (toga dana najpre je bio osvetljen Trg kralja Milana, pored kojeg je, ističe Nebojša Ozimić, bio prvi transformator koji je struju dobijao iz tek izgrađene hidroelektrane „Sveta Petka” u Sićevačkoj klisuri. Transformator je u rad pustio princ Đorđe Karađorđević).

Da bi sačuvao renome svog nadaleko poznatog salona, modni krojač Mihajlo Popović, svake godine u jesen putovao je u London i otuda donosio najkvalitetnije i najbolje štofove za svoje mušterije, koje su ga posećivale i družile se sa njim i dopisnicima i predstavnicima „Politike” u jednom od njegovih lokala. Petnaestak i više godina kasnije, posle Velikog rata, u lokalima te njegove kuće prva srpska novina „Politika” čitala se besplatno...