Struja, povratnički san

Prijedor – Pre rata u Sanskom Mostu, mestu koje danas pripada Federaciji BiH, živelo je oko trideset hiljada Srba. Danas ih ima jedva dve i po hiljade. Uglavnom stari i iznemogli, koji su, nakon izbeglištva po opštinama Srpske i Srbije, odlučila da se vrate u zavičaj.

Kako danas žive Srbi povratnici u ovoj federalnoj opštini BiH, govori podatak da su nezaposleni, da u većini mesnih zajednica, trinaest godina nakon rata žive u mraku, da nemaju uređene puteve, prevoz do grada... Neki od njih i dan-danas tragaju za pravdom kako bi konačno vratili u posed imovinu koji im je tokom rata oduzeta.

– Na žalost tako je .Punih devet godina nastojim „izganjati” svoja prava. Dok smo, tokom rata bili u Srbiji, u samom dvorištu, uz našu kuću, novu je sagradio Bošnjak, Mesud Hodžić koji živi i radi u Švajcarskoj – jada se Bogdan Dragičević koji se u Sanski Most, sa starim i bolesnim roditeljima vratio pre osam godina. Boli ga saznanje veli, što bi, u slučaju smrti njegovog oca Slavka svu imovinu delio ni manje ni više već sa Bošnjakom koji je, kako kaže, na silu i uz odobrenje ovdašnjih opštinskih vlasti sagradio trospratnicu u njegovom dvorištu. Uz pomoć Udruženja Srba povratnika koje nosi naziv „Moj zavičaj” mnogi su nastojali da ostvare svoja prava pa i ona koja se već odavno traže po sudovima.

Predsednik opštinskog Veća u Sanskom Mostu, Drago Praštalo ne krije podatak da Srbi u Sanskom Mostu žive teško. Pravda to činjenicom da je procenat zaposlenosti veoma mali, da se većina Srba okrenula poljoprivredi i što je najgore, mnogi od njih nemaju struju u svojim domaćinstvima.

– Gotovo 22 zaseoka su bez električne energije. Trebalo bi nam oko četiri i po miliona maraka za elektrifikaciju ovoga dela povratničkih naselja – ističe Praštalo dodajući da je Srbima u Sankom Mostu, po ovom pitanju izvesnu pomoć pružila opštinska vlast Prijedora. Ipak, većina posla je u nadležnosti vlasti Sanskog Mosta koja tek u poslednje vreme čini male korake za poboljšanje životnih uslova Srba povratnika. Obnovljen je jedan broj kuća a drugi deo čeka bolje dane.

U Kruharima, kod Sanskog Mosta, pre nekoliko godina vratila se sedamdesetogodišnja Jelena Branković koja u domaćinstvu živi sa snajom i četvoro unučadi. U proteklom ratu izgubila je sina jedinca.

– Živim za dan da dobijemo struju i da nam prosvetli. Dosta mi je života u mraku – kazuje baka Jelena verujući u bolje dane i dodaje da želi bar unucima sigurniju budućnost. Otežavajuća okolnost je i činjenica što su na području Sanskog Mosta već odavno prestale sa radom brojne humanitarne organizacije koje su posle rata pomagale Sanjane a delom povratnike. Slični problemi muče i blizu četiri stotine srpskih povratnika u osam naselja kod Lušci Palanke. Sve fabrike koje su pre rata postojale u ovom mestu premeštene su u Sanski Most.

Srbi iz ovog i ostalih naselja u Sanskom Mostu se ne žale na bezbednosnu situaciju. Ističu da ih niko ne dira, ne provocira niti napada. Želja im je samo jedna, da dočekaju dane nalik predratnima, da se ovo malo mladeži što pre zaposli, da dobiju struju i vodu u svojim kućama, bolje puteve i bolju povezanost sa centrom opštine i susednim mestima u Republici Srpskoj.