Priština zatire sećanje na Lazara i Kosovski boj

Srpsko kulturno i versko nasleđe na Kosovu i Metohiji već duže od dve decenije sistematski se skrnavi i uništava. Teško je, kada se sve sagleda, oteti se utisku da su se albanski ekstremisti s posebnom mržnjom okomili na pravoslavne hramove i spomenike posvećene Svetom knezu Lazaru i Kosovskom boju. Reč je o nesumnjivom pokušaju da se izbriše bilo kakav trag i sećanje na moćnu srednjovekovnu srpsku državu, sa srpskim Kosovom u središtu, odnosno da se nametne predstava da su savremeni Srbi na Kosovu i Metohiji došljaci i okupatori koji proteruju albanski narod.

Na ovaj način ekstremno orijentisan deo albanske zajednice, uz podršku svojih vođa i prećutno odobravanje međunarodne zajednice, pokušava da zatre sve tragove postojanja srpskog naroda na kosovskometohijskom tlu. Ujedno se time kosmetskim Srbima i povratnicima poručuje da je kucnuo poslednji čas da napuste svoja ognjišta. Samo u periodu od juna 1999. do maja 2001. godine, prema podacima iz knjige „Raspeto Kosovo” u izdanju Eparhije raško-prizrenske iz 2001. godine, u južnoj srpskoj pokrajini oskrnavljeno je i uništeno 107 pravoslavnih srpskih hramova. U ovom svedočanstvu o stradanju srpske kulturne baštine postoje podaci koliko je uništeno i oskrnavljeno hramova po zonama odgovornosti Kfora – 32 Italija, 30 Nemačka, 25 SAD, 12 Velika Britanija, osam Francuska.

Na pragu 21. veka, pred očima Evrope i sveta, pošlo im je za rukom da jednu pravoslavnu svetinju pretvore u deponiju i javni toalet. Reč je o Crkvi Svetog Jovana Preteče u Samodreži kod Vučitrna, u kojoj je, prema predanju, knez Lazar uoči Kosovskog boja pričestio svoje vitezove, a nakon bitke, kaže predanje, tu je bio i grob Miloša Obilića. Ova crkva, 1999. godine, iznutra je zapaljena i oštećena, a zatim pretvorena u deponiju i javni toalet za učenike obližnje albanske škole. Sa ovakvom „brigom” o kulturnom i verskom nasleđu, Priština se prijavila u Unesko, tražeći prijem u članstvo.

Prištinske vlasti, iako pokušavaju da uvere da srpska kulturna baština na KiM nije ugrožena, nisu dozvolile obnovu crkve u Samodreži. Ovaj hram je oskrnavljen i 1981. godine, kada su uništene freske. Pre 14 godina, na Vidovdan 2009, albanske vlasti u Gnjilanu srušile su spomen-česmu posvećenu vitezovima kneza Lazara, koja se nalazila u centru grada. Uklonili su je buldožerom, a ceremoniji rušenja, kako su preneli mediji, prisustvovali su predstavnici lokalne vlasti i mnoštvo oduševljenog albanskog sveta. Česma, zajedno sa spomenikom knezu Lazaru, koji je uklonjen ranije, odnosno kada su trupe NATO-a kročile na tlo Kosmeta, podignuta je povodom 600 godina Kosovske bitke.

Pomenuta statua kneza Lazara sklonjena je na vrlo „simboličan” način – namaknuta joj je čelična omča oko vrata, zakačena je za kamion i srušena s postolja. Ovaj čin, u prisustvu pripadnika Kfora, nekoliko hiljada Albanaca proslavilo je pucnjima iz vatrenog oružja i veseljem. Stradala je i Crkva Svetog kneza Lazara u Piskotama u Đakovici. Ova svetinja se našla na meti albanskih vandala 1999. i 2001. godine, ali je tokom martovskog pogroma 2004. zajedno sa okolnim grobljem potpuno uništena. Teška sudbina zadesila je i crkvu sa zvonikom posvećenu Svetom knezu Lazaru u selu Koš u opštini Istok: nakon dolaska italijanskih snaga Kfora vrata crkve su razvaljena, unutrašnjost demolirana, a ekstremisti nisu poštedeli ni kamene krstače i nadgrobne spomenike na starom groblju. U istoj opštini, juna 1999, opljačkana je i zapaljena crkva Lazarica u selu Belica. Spomen-obeležje na Gazimestanu, poprištu Kosovskog boja, minirano je i oštećeno avgusta 1999. u prisustvu britanskih snaga Kfora. A tokom martovskog pogroma 2004. godine uništeno je ili oštećeno 35 crkava i manastira.

Akademik Slavenko Terzić objašnjava za „Politiku” da je zatiranje srpske kulturne baštine i svih srpskih tragova na Kosovu i Metohiji vrlo bitan deo starog projekta etnički čiste južne srpske pokrajine kao sastavnog dela buduće etnički čiste „velike Albanije”. „O tome govore brojni izvori, domaći i strani, a govore i sami Albanci, naročito tokom Drugog svetskog rata i posle njega. Problem nije od juče, u pitanju su dublji i dalekosežniji strateški ciljevi. Musolinijev ministar spoljnih poslova grof Ćano beleži u svom dnevniku da je 1939. objašnjavao nemačkom kolegi Ribentropu značaj Albanije za buduće strategijske prodore u Sredozemlju i na Balkanu: ’Oduševljen je našim namerama da je pretvorimo u tvrđavu koja će neumoljivo vladati Balkanom’”, podseća akademik Terzić. Nakon što je projekat fašističko-nacističke velike Albanije propao krajem Drugog svetskog rata, navodi naš sagovornik, nisu nestali i njegovi ideolozi, na Balkanu i van njega, poput glavnog nacističkog saradnika Džafera Deve, koji je nastavio svoju delatnost u SAD.

Posle 1945. na Kosovu i Metohiji nije izvršena denacifikacija: vodeći nosioci vlasti albanske manjine na čelu sa Fadiljom Hodžom nastavili su da rade na ovom projektu, na kome su radili i tokom rata, ukazuje Terzić, pod patronatom vodećih ljudi jugoslovenske države, pre svega iz redova Hrvata i Slovenaca. „Sa razbijanjem Jugoslavije krenula je vrlo dobro organizovana i obilato finansirana akcija konstruisanja albanskog ’kosovskog identiteta’ s krajnjim ciljem da se na tlu Srbije stvori, makar privremeno, druga albanska država pod nazivom ’Kosovo’, kao navodna ’demokratska država 21. veka’. Sa tim osnovnim ciljem preduzeto je radikalno i masivno falsifikovanje na najgrublji način celokupne istorije ovog dela Srbije, s ciljem da se po svaku cenu, ne birajući sredstva, nametne albanski ’kosovski identitet’ ovom delu Srbije”, ukazuje Terzić i dodaje da se računa na svemoć propagande koja je danas u stanju da sasvim potisne istorijsku istinu i objektivne prilike na terenu.

Naš sagovornik podseća na mišljenja uglednih zapadnih istraživača koji u potpunosti demantuju i obesmišljavaju današnji mit o viševekovnom „albanskom Kosovu”, na kome se Srbi samo pojavljuju kao navodni „kolonizatori”. Engleskinje Irbijeva i Mekenzijeva beleže šezdesetih godina 19. veka: „Velika draž Stare Srbije leži u tome što usred njezine današnje divljačnosti leže ostaci koji svedoče da je ona nekad bila hrišćanska i civilizovana zemlja.”

Britanski generalni konzul u severnoj Albaniji Kirbi-Grin beleži 1880, opisujući prilike u Staroj Srbiji, da je Albanska liga u Prizrenu organizacija „najfanatičnijih muslimana u zemlji”: „Ti ljudi su sada obuzeti krajnjim religioznim fanatizmom i mržnjom prema hrišćanima. Prizren je, sa izuzetkom Meke, najopasnije mesto za jednog hrišćanina u svim muslimanskim zemljama.” I britanska diplomatska prepiska o Turskoj, objavljena u Londonu 1904, donosi niz izveštaja o nepodnošljivom stanju u Staroj Srbiji i Kosovu i Metohiji kao njenom središtu. Ser Džordž Banam izveštava markiza Lensdauna o albanskom teroru nad Srbima i njihovom masovnom proterivanju. Diplomata Jang u svom izveštaju 9. septembra 1901. godine kaže i sledeće: „Stara Srbija je još uvek nemirna oblast zbog bezakonja, osvete i rasne mržnje Albanaca.”

I pored višegodišnjeg masovnog proterivanja Srba, Hrvat Jakov Slišković, kao austrijski činovnik, konstatuje u knjizi „Albanija i Macedonija” (Sarajevo, 1904): „Pučanstvo Kosovskog vilajeta ili Stare Srbije većim je dijelom nastanjeno Srbima.” Veliki praznik Vidovdan je kao Kosovski dan obeležavan u Velikoj Britaniji tokom Prvog svetskog rata, a prvi put 1916. u organizaciji Odbora za Kosovski dan, čiji su članovi bili elita britanskog društva. Poznati arheolog ser Artur Evans je upravo u to vreme u „Tajmsu” pisao o kosovskom epu kao „zajedničkom nasleđu koje je sačuvalo tradiciju nacionalnog jedinstva”, ukazuje Terzić i dodaje da kada se imaju u vidu ovi i mnogi drugi izvori, onda se čini sasvim prirodna izjava Henrija Kisindžera na međunarodnom forumu o Kosovu u Pragu 12. oktobra 1998. godine – da se isuviše dugo u istoriji Kosovo podrazumeva sastavnim delom Srbije. A kada danas govorimo o zatiranju celokupne srpske baštine na Kosovu i Metohiji, ističe naš sagovornik, ne smemo gubiti iz vida da je upravo to proces koji traje isuviše dugo – izrazito od 18. veka.

„Naša javnost, zaokupljena dnevnim događajima na Kosovu i Metohiji i beskonačnom pričom o Zajednici srpskih opština, ne obraća dovoljno pažnje na sistematsko zatiranje srpskog nasleđa – kao poslednje faze više od dva veka dugog etničkog čišćenja iz središta svoje zemlje. Ideologija etničkog čišćenja Srba ima mnoga obeležja rasističke ideologije etnički čiste ’velike Albanije’, na koju ukazuje i britanska diplomatija s početka 20. veka. Ipak, očigledno je da ova ideologija ima podršku moćnih zapadnih centara čiji predstavnici često ističu ’da dele iste vrednosti’ s vođama ovog projekta na terenu”, navodi Terzić.

Ukazujući na neke ranije činjenice, naš sagovornik podseća da je Bogorodica Ljeviška sredinom 18. veka bila pretvorena u džamiju, što se desilo ranije i sa hramom manastira Banjske. Prištinski Jašar-paša je skinuo sve olovo s Gračanice da bi pokrio džamiju u Prištini. Džamija u selu Đonaj, piše ruski prizrenski konzul Jastrebov, ističe naš sagovornik, napravljena je od razvalina Crkve Svetog Jovana, što se dešavalo i sa mnogim drugim crkvama. Govoreći o tome, podseća da je episkop Atanasije (Jevtić) objavio dragocena dokumenta o uništavanju srpskih manastira, crkava i grobalja u periodu 1946–1988. godine. Među nekim od primera, koje pominje Terzić, nalaze se podaci da je početkom juna 1946. zemlja manastira Devič, koji je teško stradao tokom rata podeljena je većinom Albancima koji su je i obrađivali tokom fašističke okupacije. Početkom 1949. zapaljeni su Dečani, crkve u Orahovcu i Uroševcu pretvorene su u magacine, a crkva spomen-kosturnica u Đakovici srušena je 1950. godine.

Šta je pisao patrijarh Pavle dok je bio episkop raško-prizrenski

Dugogodišnji raško-prizrenski episkop Pavle, potonji patrijarh SPC, redovno je i pedantno izveštavao Sveti arhijerejski sinod „o stalnom iseljavanju našeg življa” i stradanju srpske crkve i naroda, otkriva Terzić. „U izveštaju krajem aprila 1961, episkop Pavle navodi mnoge primere od kojih ovde pominjemo nekolicinu: razbijeni su svi prozori na nedovršenoj kapeli u selu Koretinu kod Kosovske Kamenice, na groblju u Prizrenu porazbijane su sve porcelanske slike na pravoslavnim spomenicima pa i na spomeniku episkopu Vladimiru, na imanjima manastira Visoki Dečani i Svete Trojice kod Prizrena na najdrskiji način se uništavaju usevi i voće i povrće – ’psujući majku srpsku, preteći da ovo nije srpsko već albansko’”, ističe Slavenko Terzić.

Od 1999. uništeno više desetina hiljada nadgrobnih spomenika

Akademik Slavenko Terzić ističe da je sistematsko uništavanje srpskih tragova ušlo je u završnu fazu posle 1999, što predstavlja ne samo našu nacionalnu tragediju nego i sramotu cele Evrope i sveta. „Kakav je to narod koji uništava tuđa groblja i sve druge spomenike, bez trunke osećanja greha i stida? I sve to posmatraju ’međunarodne snage’ uz prećutno odobravanje predstavnika zapadnih vlada”, navodi naš sagovornik, uz podsećanje da je profesor Mitra Reljić pre tri godine u izdanju Matice srpske objavila knjigu „Srpska groblja na Kosovu i Metohiji: uništena spomenička i jezička baština”. Prema njenim istraživanjima, broj uništenih nadgrobnih spomenika u poslednje dve decenije iznosi „više desetina hiljada”. U organizaciji OEBS-a, iz pera Špankinje Marije Sančez, objavljena je 2011. godine publikacija „Katalog fotografija – pravoslavna groblja na Kosovu”, nastala na osnovu njenog obilaska 400 srpskih grobalja tokom juna i jula 2010. godine.