Slučaj Ilije Bašičevića

U Galeriji ogranka Srpske akademije nauka i umetnosti u Novom Sadu upravo je zatvorena mala retrospektivna izložba Ilije Bašičevića Bosilja (1895–1972), umetnika o kojem srpska javnost, izgleda, sasvim malo zna, a koji je zasigurno zadužio našu kulturu.

Ovdašnji mediji nedovoljno su pažnje posvetili ovom umetniku koga je londonski časopis "Raw Art Magazine" u januaru ove godine uvrstio među 50 najznačajnijih "art brut" ili "autsajder" umetnika u svetu.

Prema navodima tog časopisa, mnogi od tih 50 stvaralaca prisutni su u veoma važnim kolekcijama, muzejima i knjigama.
U ovom časopisu napominje se da je Bosilj razvio "sopstveni vizuelni jezik, da njime komunicira svoju ličnu filozofiju…", te da "najčešće slika scene iz Biblije, njegove slike oslikavaju jedinstven, uglavnom imaginarni svet, udaljen od tradicionalnog života u tom regionu. Njegov je svet dvodimenzionalan, pejzaž naseljen izmišljenim univerzumom ljudi i demona, zmija, riba i antropomorfnih stvorenja, cak i svemiraca".
Inače, "Raw Art Magazine" je 1998. godine dobio Uneskovu nagradu za najbolji časopis o umetnosti u svetu, a dela ovog umetnika nalaze se u privatnim kolekcijama svetski poznatih ličnosti kao što su Maks Bil, porodica Rokfeler i glumica Sofija Loren.

Fascinantan je i podatak da su samo u poslednjih nekoliko godina slike Ilije Bašičevića Bosilja izlagane samostalno u Veneciji (1998. godine, pod pokroviteljstvom Uneska), zatim u Njujorku 2006. godine, da bi iste godine radovi ovog zemljoradnika i umetnika bili prikazani u Njujorku na grupnoj izložbi među velikanima svetske umetnosti kao što su Pikaso, Šagal, Kandinski.

Ovoga leta, njujorška galerija "St. Etienne" organizovala je grupnu izložbu na kojoj je Bosiljevu sliku stavila između dela poznatih majstora slikarstva – Gustava Klimta i Egona Šilea.

Izložbu u Galeriji ogranka SANU u Novom Sadu, koja nosi naziv "Umetnički slučaj Ilije Bašičevića Bosilja", organizovali su unuka umetnika Ivana Bašičević i kustos Muzeja savremene umetnosti iz Novog Sada Nebojša Milenković.

I zaista, zanimljiv je umetnički slučaj ovog autora. Rođen je u Šidu, u domaćinskoj, patrijarhalnoj porodici od koje je i nasledio lepe manire dobrog domaćina. Predano se bavio zemljoradnjom sve do 1957. godine kada mu komunisti oduzimaju zemlju što će, kako kaže Nebojša Milenković, umnogome odrediti budućnost – kako njegovu ličnu, tako i ovdašnje istorije umetnosti.

Zahvaljujući biblioteci njegovog sina, istoričara umetnosti i poznatog konceptualiste Dimitrija Bašičevića Mangelosa, Ilija je pročitao sve što se moglo naći u policama, počev od knjiga iz istorije umetnosti, medicinske literature, preko Biblije, psiholoških romana Dostojevskog i mitova iz srpske starine, pa sve do Mahabharate i Ramajane. Tako je, priča Milenković, Ilija počeo da stvara svoju "Ilijadu" (svet po Iliji).

"Sve što je čitao i sve što mu se dešavalo, u specifičnoj umetnikovoj redakciji, inkorporirano je u Ilijadi – slikarski svet koji stoji nasuprot svakoj poznatoj realnosti, svedočeći o jednoj od najnedokučivijih drama u umetnosti 20. veka".

Bašičević se predano posvetio i slikarstvu. Oslikavao je sve što mu se našlo pod rukom: papir, platno, lesonit, staklo, nameštaj, zidove, džakove za krompir, flaše, knjige, pampure za flaše…  I tako sve do smrti. Za nepunih 15 godina stvorio je opus od blizu 2000 dela.

Umetnikova dela su u početku imala odrednicu "naivne umetnosti" koja je njegovim slikama omogućila da proputuju svetom. Vremenom, kako objašnjava autor novosadske izložbe, ova odrednica je za Iliju kao umetnika postajala balast koji umnogome opterećuje i udaljava od suštine. Zahvaljujući velikom trudu Bosiljeve unuke Ivane, umetnikovo delo doživljava sasvim novu recepciju, o čemu svedoče veoma uspešne izložbe širom sveta. Samo u poslednjih nekoliko godina Bosiljeve slike izlagane su samostalno u Veneciji, Njujorku i Beogradu, a uskoro će se naći i pred publikom u Parizu, Amsterdamu i Nici.