Večna repriza besmisla

„Ćelava pevačica”, Joneskova antidrama, čvrst temelj teatra apsurda koji je sredinom prošlog veka nastavio put avangardnih rušenja konvencija građanskog pozorišta (i društva), u rediteljskom čitanju Jagoša Markovića je detaljno lokalizovana, smeštena u bokeljski kontekst, što je pojačalo živopisnu snagu detalja likova i radnje, ali i komička značenja (prevod na bokeški Neven Staničić). Iz ugla našeg vremena, zanimljivo je uočiti promenu statusa nekadašnje avangarde, odnosno zabeležiti primer njenog transfera na polje mejnstrima. Joneskov komad danas, u ovom obličju, zapravo ima status popularnog dela, pozorišta koje je veoma blisko širokoj publici, u visoko estetizovanom i diskretno kritičkom obliku, što dokazuje ogromno interesovanje publike za predstavu, uvođenje njenih dodatnih izvođenja na festivalu „Purgatorije”.

U doslednom i odmerenom Markovićevom tumačenju, ova „Ćelava pevačica” je tragično apsurdna mimikrija, vešto izbalansirana i precizno teatralizovana igra koja raspliće pripovest o svakodnevici dva bračna para, zarobljenicima praznih, besmislenih zajednica i života uopšte. Radnju suvereno vode specifično nadahnuti glumci, međusobno energetski i komunikacijski usaglašeni. Igraju ujednačeno mehanički, kruto i odsutno, kao da nisu ljudska bića, već neke ljušture, šuplji ljudi, punjeni slamom, kako se metaforički izrazio T. S. Eliot pišući poemu o ljudima koji besvesno tumaraju ovim svetom.

Olga Odanović gradi lik gospođe Borio, Joneskove gospođe Smit, koja sa izvanrednom, prigušeno parodičnom ozbiljnošću i opakom namrgođenošću, razrogačenih očiju, brblja o gomili nebitnih, besmislenih situacija, izliva bujice reči koje otkrivaju pustoš njenog bića. Izazovna je ponavljajuća scena njenog odsutnog šetanja u krug, kada se čuje zvono na vratima, a zvonara nema, što je jedan on indikativnih izraza sveta bez logike, sveta izgrađenog na nonsensima našeg sveta. Branko Vidaković je njen suprug, gospodin Borio, koji provodi vreme zadubljen u čitanje novina, krijući se možda tako od njenih baljezgarija, suptilno razotkrivajući jalovost bračne zajednice. Sandra Bugarski nastupa u specifično zahtevnoj ulozi služavke Meri, koja konkretno i metaforički visi tokom cele predstave na galeriji iznad njih kao da je voštana figura, krivi dekor, gurnuta u nepostojanje. Naročito je izražajna njena scena izlivanja preplavljujuće tuge, kada se histeričan smeh pretapa u plač, u ridanje, u potop nemoći.

Dubravka Drakić i Momčilo Otašević igraju njihove goste, gospođu i gospodina Lazarija, takođe krajnje plastično, obezljuđeno, blisko kritički razobličavajući odsustvo života i svesti, malograđanstvo, ali i nerazumevanje i agresivnost u njihovom odnosu. Mladi Otašević naročito vešto predstavlja starog Lazarija, oronulog i preumornog od života, dok Drakićeva vredno balansira na granici komičnog i tragičnog, autentično gradeći suštinu apsurda, te smeše veštačkog zadovoljstva i očaja. Njihova čuvena scena prepoznavanja je poput nekog visoko estetizovanog operskog prizora, teatralna i melodramatična, nabijena povišenim emocijama koje kritički razotkrivaju život čudaka zatočenih u svetu-ludnici. Branimir Popović živahno i razdragano nastupa u ulozi vatrogasnog kapetana, ovde nazvanog Kapo Pompijeri, sa zadatkom da gasi konkretne i metaforičke požare, vođen istinskim dečačkim šarmom, koji zahuktava scensku dinamiku, unoseći gungulu žive fizičke radnje.

Scena je, prepoznatljivo za Markovića, preplavljena vodom, likovi gacaju po njoj, kao oni šarganski gubitnici, konkretno i metaforički ukazujući na udavljenost u praznini postojanja. A taj tipični joneskovski građanski salon, blazirano mesto okoštalih formi, bez znakova stvarnog života, pored fotelje, stolica i slika morskoga žala, određuje i veliki sat čije se kucanje može shvatiti kao znak prolaznosti vremena ili ponavljajuće rutine zaglavljenosti u ničemu (scenografija Tara Lazarević Kisić, kostimografija Marija Marković Milojev). U tom smislu je indikativan i vredan izbor kružne dramaturgije predstave, postupak ponavljanja uvodne scene na kraju, koja zatvara pun krug, nagoveštavajući večnu reprizu besmisla, do beskraja.