Crkva, fabrika, pa opet crkva

Brčko – Kada su u leto 2002. godine u krugu brčanske fabrike nameštaja "Majevica", koja se nekad zvala "Bosna", na utrini počele da niču kuće i da se u njih useljavaju izbegličke reke odasvud pristiglih srpskih porodica, usledile su burne reakcije mnogih građana bošnjačke nacionalnosti kojima stambeno zbrinjavanje tih nevoljnika nije bilo po volji. Poruka utkana u slogan "Brčko Brčacima", koji se tog leta javljao čas u formi grafita, čas kao politička floskula nacionalno ostrašćenih aspiranata na vlast, bila je namenjena upravo njima, čiji koreni nisu u ovoj varoši, koji nisu "rođeni Brčaci". Ravnodušno se nije ponela ni većina predstavnika bošnjačkog naroda u lokalnoj zakonodavnoj i izvršnoj vlasti.

Usledio je galimatijas od pitanja ko je, zašto, kada i kako dozvolio da novopridošlice u fabričkoj avliji grade kuće. Od jedne dobročiniteljske akcije Srpske pravoslavne crkve pokušao se inscenirati politički slučaj, da bi u nastaloj halabuci, zlovoljnim čeprkanjem po materijalnim i pisanim dokazima ko je zakoniti vlasnik zemljišta na kome je, svojevremeno, državnim dekretom, podignuta fabrika, na videlo izašlo i ponešto što je bilo prepušteno zubu vremena, odnosno zataškavanju istine i večnom zaboravu.

Ne samo da je utvrđeno da je Fabrika nameštaja podignuta na crkvenom posedu koji je država pod komandom "crvene buržoazije" konfiskovala 1951. godine nego i da je na tom lokalitetu površine osam dunuma, pored crkve Uspenija presvete Bogorodice, postojalo srpsko pravoslavno groblje u kome su počivali i zemni ostaci jevrejskih žrtava ustaških zverstava, počinjenih na savskom mostu 1941. godine, koji su 1958. godine ekshumirani negde izvan granica tadašnje FNRJ. Sedamdesetih godina minulog veka, ovo staro groblje preneseno je u Srpsku varoš, koja je zaposela severoistočni deo grada. Nadomak fabrike, oltarskim delom bezmalo prislonjen uz jednu njenu zgradurinu, ostao je samo crkveni hram, više zapušten usled nebrige negoli oronuo pod teretom prohujalog zlovremena, da svedoči o bahatosti jedne vlasti.

Crkvu posvećenu Uspeniju presvete Bogorodice sagradio je, nastavljajući dobročiniteljsku tradiciju predaka, posebno pradede Tanaska, imućni brčanski trgovac Jovo hadži Tanasković leta gospodnjeg 1932. na starom pravoslavnom groblju, na mestu gde je bila grobnica njegove majke Darinke – Daše. Ovo sakralno zdanje sazidao je u vizantijskom stilu, od cigle i armiranog betona. Svoju tvorevinu zaveštao je i predao je Crkvenoj opštini u Brčkom. Na crkvu je postavio zvono teško sto kilograma. U gruntovnici je preveo u posed Crkvene opštine četiri dunuma zemlje, obavezavši se pri tom da će crkvu za života održavati i popravljati, te plaćati porez na poklonjeno zemljište.

U polukružnom prostoru iznad ulaznih crkvenih vrata ostao je sačuvan natpis: "Ovaj sveti hram Uspenija presvete Bogorodice podižem 1932. godine za spomen pomrlih roditelja". U potpisu: "Jovo hadži Tanasković".

U leto 2002. godine, kada je "otkrivena", bogomolja – zadužbina Jove hadži Tanaskovića bila je zarasla u korov. Unutra, pa i na mestu gde je bio oltar, skladištene su boje i lakovi za potrebe Fabrike nameštaja. Na zidovima nijedne očuvane freske.

Do obnove ove crkve, u čijoj blizini je, u prigradskom naselju Grčica, pre nekoliko godina podignuta monumentalna crkva Svete Petke, došlo je zahvaljujući razumevanju i zalaganju tadašnjeg supervizora za Brčko Henri Li Klarka koji je ceo crkveni posed izuzeo od privatizacije.