„Žetva” prvi put u našoj javnosti

Neuobičajeno za Galeriju Rima, ali sa dobrim razlogom i efektno. Ovoga puta, od večeras u 19 sati, pred nama će biti samo jedna slika (uz jednu skulpturu), mala dimenzijama ali značajna i kod nas do sada nikad izlagana – „Žetva” iz 1908. godine Nadežde Petrović (1873–1915), delo zanimljive sudbine, u čast ovogodišnjeg obeležavanja sto pedeset godina od rođenja ove naše velike umetnice, rodonačelnice srpskog modernog slikarstva.

Prigodna kamerna postavka ovog rada iz privatne kolekcije biće upotpunjena skulptorskim portretom Nadežde Petrović, koji je uradio naš veliki vajar, profesor i akademik Nikola Koka Jankovića (1926–2017) i trajaće do 26. oktobra.

Sigurno je da je reč o slici koju će biti užitak videti uživo i to počev od dana autorkinog rođendana. Prvi put je izlagana na Nadeždinoj drugoj samostalnoj izložbi marta 1910. godine, priređenoj u Ljubljani u okviru Proletnjeg salona u Umetničkom paviljonu Riharda Jakopiča i tada je kao Nadeždin poklon velikom prijatelju i proslavljenom slovenačkom umetniku ušla u Jakopičevu kolekciji i donedavno je bila u ljubljanskom privatnom vlasništvu. Kako ističe Nevena Martinović, prvi put je reprodukovana u seminalnoj monografiji o Nadeždinom životu i delu iz 1978, autorke dr Katarine Ambrozić, koja ju je potom, 1985. uključila u Nadeždinu veliku retrospektivnu izložbu u minhenskoj Novoj Pinakoteci priređenoj u organizaciji Narodnog muzeja. Nepune četiri decenije nakon toga slika se prvi put predstavlja srpskoj javnosti na ovoj izložbi.

– Nastala 1908. godine, u Nadeždinoj drugoj Srbijanskoj fazi, periodu slikarkine kratkotrajne impresionističke epizode (1907/1908), slika objedinjuje tipično impresionistički kolorit i motiv, sa ekspresionističkim slikarskim postupkom i odnosom prema posmatranom prizoru. Nadeždin omiljeni komplementarni duo crvene i zelene boje sasvim je iščezao pred harmonijama plavičastožutih tonova u koje je uronjen celokupan prizor – ustalasano polje zlatnog žita u kome su raspoređene figure žetelaca u belim košuljama i sa slamnatim šeširima na glavi. Paleta je bliska onoj u Nadeždinim najznačajnijim impresionističkim pejzažima iz Narodnog muzeja Srbije poput „Dereglija na Savi” (1907) i „Starog beogradskog groblja” (1908), ali možda ponajviše koloritu „Beogradskog predgrađa” iz Spomen-zbirke Pavla Beljanskog i izuzetnim slikama malog formata koje je donela sa putovanja kroz Italiju 1907. kao što je delo „Pompeji” iz Galerije Matice srpske. Za razliku od kolorita, međutim, ova nevelika slika (ulje na kartonu, 21 puta 29 santimetara) izvedena je karakterističnim Nadeždinim ustalasanim, žustrim, širokim i slobodnim potezom, koji umesto svetlosne analize posmatranog prizora manifestuje njegov doživljaj. Strasni slikarski temperament, egzaltirana ljubav prema prirodi i romantičarski idealizovan odnos prema seoskom životu, ključne su osobenosti Nadeždinog stvaralačkog profila koje su iznedrile i ovu sliku – objašnjava naša sagovornica, inače istoričarka umetnosti i autorka teksta u katalogu.

Ona dodaje da se kao zanimljiva specifičnost ovog rada pojavljuju izdvojene figure trojice žetelaca čije poze su inscenirane tako da deluju gotovo alegorijski – postavljeni u klasičnu trougaonu kompoziciju, sa dve bočne figure koje su blago okrenute ka centralnoj postavljenoj anfasno, žeteoci u beloj odeći i sa slamnatim šeširima stoje uspravljeni nad talasom useva i usmereni ka posmatraču (za razliku od drugih figura koje su nadvijene u radu i okrenute leđima) dok u rukama drže strukove zrelog žita.

„Žetva” pripada dragocenom segmentu Nadeždinog opusa koji čine slike najmanjih dimenzija (čije osnovne mere ne prelaze 30 santimetara), rađene na kartonima, na kojima je brzo i lako beležila svoje utiske i doživljaj pred prizorom. U odnosu na istovremene slike većih dimenzija, kako priča kustoskinja, u ovim malim „biserima” Nadeždinog slikarstva trojstvom boja-potez-ritam dodatno je intenziviran kao rezultat brzine, neposrednosti i nesputanosti ekspresije.

Pred slikom „Žetva” oživljavaju i sećanja Branka Popovića na Nadeždu koja „sa velikim slamnatim šeširom, u gruboj odeći od seljačkog platna” neprestano putuje i „provodi dane i godine u radu napolju”, zaključuje Nevena Martinović.

Dela Nadežde Petrović i u Parizu 

Dela Nadežde Petrović otputovala su i u prestonicu Francuske. Izložba „Nadežda Petrović u Parizu”, koja se priređuje povodom obeležavanja sto pedeset godina od rođenja umetnice biće pred publikom od danas u Kulturnom centru Srbije u Parizu. Kustoskinje izložbe su Mišela Blanuša i Katarina Krstić, a organizator je Muzej savremene umetnosti u Beogradu.

Autorke izložbe priredile su umetničko-dokumentarnu postavku koja prezentuje život i umetničko delo Nadežde Petrović, sa fokusom na njen kratak, ali umetnički vrlo intenzivan i značajan boravak upravo u Parizu, u periodu od 1910. do 1912. godine – Pariski period njenog stvaralačkog opusa. Koncept izložbe osmišljen je kroz hronološko-tematske celine predstavljene kroz dva dokumentarna segmenta o njenom životu i umetnosti u Gradu svetlosti.

Postavka će biti otvorena do 27. oktobra.

M. D.