Gospodin Grizogono iz „Politike” 1926.

Prema definiciji Dušana Slavkovića, pisca udžbenika novinarstva „Biti novinar” („Naučna knjiga”, Beograd, 1988), „već dva veka feljton je naziv žanra koji se koleba između književnosti i novinarstva”. Ovo objašnjenje u potpunosti se odnosi i na feljton „Kako je ’Politika’ pisala o aferi ’Pašić’”. Tekst proširuje znanja o pravoj prirodi događaja. Autor ovog „Politikinog” feljtona, koji se čita s radoznalošću, omogućio je čitaocima da prate sasvim autentično deo političke istorije Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, aferu Radomira Pašića, sina predsednika Radikalne stranke Nikole Pašića. U feljtonu je poštovana dokumentarna forma pisanja, pa je ona Slavkovićeva misao „tekst koji proširuje znanja o pravoj prirodi događaja”, zaista vrlo profesionalno predstavljena.

Pored niza poznatih imena naše političke istorije između dva svetska rata, pominje se maja 1926. ime Privislava Grizogona, o kome se malo zna, pa je sada prilika da se više kaže o ovom čoveku. Navodim podatke do kojih sam došao pretražujući porodičnu arhivu Damira Pavića, starijeg brata pisca i scenariste Siniše Pavića. Izneću nekoliko istrgnutih podataka koji će biti opširno objavljeni u knjizi u pripremi „Dva veka slikana perom i mikrofonom”, a odnose se na Grizogona i na oca Pavićevih.

Advokat Privislav Grizogono (1879–1967) izjašnjavao se kao Hrvat Jugosloven. Otac Pavićevih Ante, s nadimkom Đusa, rodom iz Sinja, austrougarski mornar, nalazio se u zatvoru u Kotoru kao učesnik pobune mornara na brodovima 1918. godine. Prema njegovom dnevniku, koji sam našao kod Damira, Đusa se više puta obraća pismom iz zatvora „odvjetniku Grizogonu” tokom 1918. godine. Njih dvojica su se poznavali odranije jer je Grizogono svoju advokatsku kancelariju, kao politički angažovan u Dalmaciji, iz Splita preselio u Sinj već 1906. godine. Đusa se njemu žali na težak položaj u kojem žive zatočeni mornari na brodovima Austrougarske. Prvi svetski rat je utoku.

Posle rata Grizogono je ostao pristalica kralja Aleksandra i ujedinjenja svih južnih Slovena. Svoju diplomatsku karijeru počinje od 1932. Bio je poslanik Kraljevine Jugoslavije u Pragu. U Ljubljani 1938. godine objavljuje svoju knjigu „Ujedinjena Jugoslavija: od plemena i regionalnih koncepcija do nacionalne države”.

Do 1938. zastupa interese Jugoslavije u Varšavi, a onda se definitivno nastanjuje u Beogradu. Dao je inicijativu za osnivanje Jugoslavenskog kulturnog kluba. U Beogradu ostaje tokom okupacije i posle, sve do 1949. godine.

Po zanimanju poslastičar, Đusa se 1938. sa ženom i dvoje dece seli uz Sinja. Ženi Jeleni, rodom iz Livna, kaže: „Selimo se u Beograd. Ovi Sinjani ne kupuju kolače kod nas jer znaju da sam ja Jugosloven.”

U stanu Pavićevih u Beogradu Grizogono juna 1941. sastavlja pismo Milu Budaku zbog ustaškog pogroma nad Srbima i šalje u Zagreb. „Ubeđen Jugosloven od rane mladosti, ljubeći i verujući u pobedonosni nastup jugoslovenske nacionalne misli… Mogu da shvatim da partikularist Hrvat još nije stigao do toga da su Srbi i Hrvati jedan narod, i da je to sreća za jedne i za druge... Skupa još i sa Slovencima, tek su narodi četiri puta manji od naših suseda na zapadu, a osam puta manji od naših susjeda na severu”, pisao je Grizogono Budaku.

Intenzivno je bio zaokupljen problemom položaja Srba u NDH i uopšte problemom srpsko-hrvatskih odnosa.

Izvršni odbor Jedinstvenog narodnooslobodilačkog fronta odbio je 28. februara 1945. da primi u svoje redove Jugoslovensku nacionalnu stranku – dr Grizogono, Kumanudi, Olip, Šećerov i druge, jer su doprineli raspadu države i ratnoj tragediji... (Izvor: Branko Petranović, „Srbija u Drugom svetskom ratu, str. 681).

Grizogono, razočaran, sprema se da napusti Beograd, navodi istoričar Bogdan Radica prilikom slučajnog susreta na Terazijama: „Prizna mi da se sprema da što prije stigne do Splita, gdje su svi njegovi… ”

Ante Pavić je umro u Beogradu 1967. godine.

Dragoslav A. Simić,
Beograd