Ne činiti greh narodu

Niš – Od usvajanja Zakona o državnoj arhivi Kraljevine Srbije 1898. godine, a taj propis donet je baš u Nišu, pa do osnivanja arhiva u tom gradu, proteklo je pet decenija. Saopštenjem novog arhivskog središta u Nišu od 3. jula 1948. godine ukazuje se na potrebu čuvanja starih dokumenata i knjiga – „ništenjem arhiva i dozvoljavanjem da one propadnu čini se greh prema narodnoj istoriji, narodu uopšte“.

Na ove činjenice ukazala je juče direktor Istorijskog arhiva u Nišu Ivanka Stančevski povodom obeležavanja 60-godišnjice te ustanove i početka prikupljanja arhivske građe u ovom delu Srbije.

Od tada do danas prikupljeno je i obrađeno 4.000 metara arhivske građe koja čini nekoliko zbirki koje se čuvaju u depoima ustanove. Građa je prikupljena, ne samo po osnovu profesionalne obaveze arhiva, već i zahvaljujući mnogim darodavcima koji su vredne knjige, časopise i dokumenta poklonili ovoj niškoj ustanovi. Tako je niški profesor i književnik Mihajlo Riznić iz svoje privatne zbirke poklonio Istorijskom arhivu dečji list „Đače“ koji je izlazio u Nišu 1889. godine, a na isti način je u ustanovu stigao i prvi srpski bukvar iz 1835. godine. Ime Mihajla Riznića upisano je kao prvo među mnogim darodavcima.

Najstariji dokument koji poseduje niški Istorijski arhiv je bakrotisak iz 1737. godine, kada je austrijska vojska oslobodila Niš od Turaka – eksponat je niškoj ustanovi ustupio arhiv slovenačkog grada Ptuja. Istorijski arhiv čuva 56 starih knjiga nastalih od 1788. do 1867. godine, a najstarija je „Basne Ezopove i drugih basnopisaca“ koju je priredio Dositej Obradović. Tu je još 128 retkih knjiga, pa časopisi iz perioda od 1841. do 1941. godine, 201 matična crkvena knjiga rođenih, umrlih i venčanih u periodu od 1832. do 1913. Posebne zbirke su zbirke fotografija, plakata, pozivnica, prospekata i kataloga.

Povodom jubileja, Istorijski arhiv je priredio izložbu pod nazivom „Šest decenija u službi istine“ na kojoj su predstavljena 153 eksponata koja svedoče o delovanju ustanove smeštene u Niškoj tvrđavi, u zgradi koja je 1890. godine sagrađena za potrebe Kartografskog odeljenja srpske vojske.

Grad Niš potrudio se u prethodne tri godine da zgradu temeljno preuredi i prilagodi je potrebama arhiva, uloživši više od 20 miliona dinara za rekonstrukciju i nabavku opreme.