Svetionik znanja Toplica

Prokuplje – Samo nekoliko dana pred objavu mobilizacije zbog austrougarske aneksije Bosne i Hercegovine (kojoj se u Prokuplju odazvalo 3000 dobrovoljaca) kralj Petar Prvi doneo je ukaz kojim odobrava penzioneru Zariji Hadži-Arsiću da „može u Prokuplju otvoriti i o svom trošku izdržavati nepotpunu četvororazrednu srednju školu“. Već 12. oktobra, 34 učenika prvog razreda počelo je da pohađa nastavu. Pred njih su stali: Jovan Mitrović, prvi direktor, nastavnici Radivoje Karadžić i Jelena Đorđević, kao i sveštenici Jefta Radosavljević i Najdan Đokić. To je bio početak prokupačke gimnazije, koja upravo sutra navršava sto godina postojanja, a jubilej će biti obeležen raznovrsnim programom i podsećanjem na ovaj toplički svetionik znanja i rodoljublja.

Međutim, kako reče istoričar Radoje Kostić, nekadašnji đak i profesor ove gimnazije, njoj je najtrajniji spomenik podigao Tihomir Živković, koji je u monografiji na više od 500 stranica opisao gotovo sve kroz šta je gimnazija prošla tokom veka svoje prosvetne i vaspitne misije u ovom delu Srbije. Živković je, takođe, jedan od uspešnih učenika prokupačke gimnazije, a bio je i njen direktor. Zato ne iznenađuje što je monografija „Sto godina prokupačke gimnazije” prebogata dokumentima, svedočenjima i zapisima o školskim danima i potonjim životnim putevima prokupačkih gimnazijalaca. Ko god je bio učenik ove gimnazije, makar samo i jedno polugodište, našao je mesto u ovoj knjizi. Pa i oni koji su, na bilo koji način, sa tom školom imali veze, što monografiju čini svojevrsnim vodičem kroz stogodišnju istoriju Toplice.

Autor ističe da je početni period praćen teškoćama u obezbeđivanju i nastavnika i prostora za rad. Škola je počela da radi u ondašnjoj građanskoj osnovnoj školi (sagrađena krajem 19. veka i danas je osnovna škola). Zidanje posebne zgrade za gimnaziju počelo je tek pred Drugi svetski rat, a završeno posle njega. Zasluge za to, svakako, pripadaju i Dobrivoju Stošoviću, Topličaninu koji je pre rata bio ministar prosvete, a potom i građevine. Prostor je i danas jedan od najvećih problema ove škole, jer ga deli sa Srednjom medicinskom školom.

Druga poteškoća, saznajemo iz monografije, bila je nastojanje da nepotpuna gimnazija preraste u osmorazrednu, što se dogodilo, takođe, tek pred Drugi svetski rat.

Mnogi đaci prokupačke gimnazije su postali istaknute ličnosti srpskog i jugoslovenskog javnog života. Ognjan Rakić, jedan od prvih svršenih gimnazijalaca, koji je postao ugledni advokat, osnovao je Fond „Dobrila Rakić“ za pomoć najboljim đacima, a njegov školski drug Jovan Prvulović zavetovao svoj dućan školi. Sreski lekar i zatim ministar zdravlja Aleksa Savić osnovao je fond iz koga se dodeljivalo tada velikih 50.000 dinara za najbolji tematski rad.

Gimnaziju u Prokuplju pohađali su i nedavno preminuli akademik Vojin Šulović, profesor i političar Dragoljub Mićunović, glumci Dragutin Dobričanin, Bratislav – Bata Grbić, Dušan Janićijević, Mihajlo – Pljaka Kostić, braća Uroš i Saša Glovacki, pa TV reditelj Zvonko Simonović, pisci Dušan Milačić, Miodrag Šijaković, Milivoje Marković, Rade Vojvodić, Ivan Ivanović, slikari Miloš Gvozdenović, Gradimir Petrović, Miroslav Lazović, vajar Dragan Drobnjak... U knjizi su i zapisi o brojnim naučnicima, sudijama, poslanicima, ministrima, a dat je i popis svih nastavnika i maturanata, kao i republičkih prvaka u znanju srpskog jezika, istorije, matematike, fizike, hemije, biologije, latinskog jezika, u recitovanju, glumi i drugim oblastima, u kojima su prokupački gimnazijalci osvetlali obraz svojoj školi.