U šetnji sa orlom, lavom i krinom

Šlemove i štitove više ne viđamo na ulici, ali simboli koji su se nalazili na njima kod srednjovekovnih vladara i dalje su prisutni. Od Nemanjića pa do danas dvoglavi orao je jedno od osnovnih obeležja naše državnosti. Kako bi se bolje upoznali sa ratničkom prošlošću predaka, u Istorijskom muzeju Srbije do 30. marta 2024. posetioci mogu da obiđu gostujuću izložbu Muzeja Republike Srpske iz Banjaluke „Orao, lav i krin – heraldika srednjovekovnih srpskih zemalja”.

„Dvoglavog belog orla prvo su koristili Komnini (vladarska dinastija iz redova vojnog plemstva koja je upravljala Vizantijom prim. aut.), koji je za vreme Paleologa postao njihov simbol, odakle su ga Srbi preuzeli. Lavovi i zmajevi, koji su takođe čest zaštitni znak srpskih vladarskih porodica, verovatno dolaze iz zapadnih tradicija”, kaže za „Politiku” istoričar Janko Vračar, koautor ove postavke zajedno sa kolegom Dejanom Došlićem.

Njih dvojica su na svečanom otvaranju sproveli goste kroz izložbu i otkrili da je na projektu radio tim sastavljen od reditelja, slikara, dizajnera i arhitekata. Heraldika, kao pomoćna istorijska nauka, proučava nastanak grbova i neraskidivo je vezana za vitešku kulturu koja se od 11. veka razvijala u Evropi. Na ovoj izložbi predstavljeno je dvadeset grbova najznačajnijih vladarskih i velikaških porodica iz Srbije, Bosne, Zahumlja i Zete.

„Vlastimirovići su prvi srpski vladarski rod. Ova dinastija je bila prisutna do 10. veka, nakon čega je nestala. Knez Strojimir ostavio je iza sebe pečat na kom piše ’Gospode pomozi Strojimira’, koji se čuva ovde u stalnoj postavci IMS. On je otkupljen pre petnaestak godina na aukciji u Minhenu i jedan je od retkih pečata koji je sačuvan iz tog doba srpske istorije”, rekao je Vračar na prvoj stanici ovog putovanja kroz srednji vek.

Dolazeći do Kotromanića, u vezi s kojima je nedavno prilikom otkrivanja spomenika Stefanu Tvrtku Prvom u Sarajevu ponovo pokrenuta rasprava među istoričarima na temu „čiji je Tvrtko”, Došlić kaže da ta dinastija ima najbogatiju heraldičku praksu tog doba, u kojoj se vidi uticaj francuskih porodica.

„Tvrtko je stvorio grb na kome dominira šest zlatnih ljiljana. Ovaj cvet nalazimo još u 10. veku na nekim srpskim grobovima, zatim i u Miroslavljevom jevanđelju, novcu kralja Milutina, odeždama Nemanjića... To je jedan od najzastupljenijih hrišćanskim simbola i kod nas se prevodi kao Bogorodičin cvet, koji predstavlja čednost”, kaže viši asistent na studijskom programu Istorija na Filozofskom fakultetu u Banjaluci.

Pored pomenutih plemića, nižu se još i Vladisavljevići, Dragaši, Brankovići, Balšići, Crnojevići, Lazarevići, Mrnjavčevići i drugi, a ispod grba svake loze posetioci mogu da pročitaju kratak istorijski osvrt o njima i na karti vide oblasti kojima su oni vladali.