Hvostanska Studenica

Hvostanska Studenica je pravi naziv manastira u opštini Istok, u selu Studenica, pored Vrela kod Pećke Banje i njegovo ime ne treba „doterivati”. U njemu je od 1219. godine bilo sedište episkopije, a od 1381. godine sedište mitropolije. U to vreme ovaj manastir je dobijao mleko sa susedne planine Korenik (deo Mokre Gore) kroz keramičke cevi, a ovakve cevi, prečnika oko 12 centimetara, koje vode naviše („uzbrdo”) nalazio sam u ruševinama, prilikom obilaska Studenice 1975. godine.

Sadašnje selo ima i džamiju od ostataka manastira (dodat je minaret), oko džamije je bilo muslimansko groblje, a po kvalitetu kamena videlo se (1975. godine) da su sve zgrade sagrađene od bivših srednjovekovnih zdanja. Posle seobe Srba 1690. godine ovi prostori su opusteli i tu su počeli da se doseljavaju Albanci iz Albanije. Uzimajući kamen za izgradnju svojih kuća, oni su 1891. godine otkopali i crkveno zvono koje je vlastelin Rodop poklonio Hvostanskoj Studenici 2. avgusta 1432. godine. Ovo zvono otkupio je vicekonzul srpski u Prištini, T. Stanković, i uz pomoć N. Pašića smestio ga u Narodni muzej u Beogradu. Drugo zvono vlastelin Rodop poklonio je 11. avgusta 1432. godine Crkvi Sv. Nikole u selu Banje, opština Istok, gde je bilo njegovo sedište. Ovo mlađe zvono, pronašli su žitelji sela Banje, čuvali ga od Turaka i Austrougara i 1918. godine preneli su ga u Pećku patrijaršiju. Oba Rodopova zvona su od velike nacionalne, istorijske, kao i finansijske vrednosti.

U Hvostanskoj Studenici bio je sahranjen Stefan Nemanja. Tu je nad njegovim moštima Sveti Sava pomirio braću (Vukana i Stefana) da ne ratuju jedan protiv drugog. Srbi nisu obnavljali Hvostansku Studenicu od 1913. godine, kada je oslobođena od Turske, sve do 1999. godine, kad je proterano i ono malo preostalih Srba sa tih prostora. Za to vreme, uz saglasnost vlasti, doseljivali su se Albanci iz Albanije.

Sada, kada su Albanci počeli nešto da rade, neka se pokažu pravnici, istoričari i političari i neka reše postojeće i buduće stanje.

Postoje i stare turske i jugoslovenske katastarske knjige i treba da se zna imovina srpskih manastira i crkvi. O zapuštenim srpskim grobljima posebna je priča.

Inače, malo se zna da su u 13. i 14. veku kod Istoka eksploatisana četiri rudnika olovno-srebrnih ruda, a kod Prizrena jedan rudnik gvožđa.

Prof. dr Branislav Nikolić,
Novi Beograd