Vožd Karađorđe i Njegoš

Kažu da Bog povremeno u plemena i narode šalje velike duše u ljudskom telu, kakvi su bili prorok Mojsej Bogovidac i Isus Navin, vođe jevrejskog naroda, da ih crkva Hristova sa svetim proslavlja (episkop Nikolaj, sabrana dela, knj 7, 1. i 4. septembar po starom kalendaru).

Tako je i Đorđe Petrović (1762–1817), sin Petra i Marije, poveo Srbe 2/15. februara 1804, na Sretenje Gospodnje, u Orašcu, u prvi (uspeli) ustanak da oslobodi narod od turskog ropstva u kojem je čamio oko pet vekova. U tom periodu, kako su pisali letopisci, „živi su zavideli mrtvima”, a uz Božju svemoć, s pravoslavnom verom, „manastiri, gusle i gudalo” očuvali su ih da ne prevere u druge vere. Vožd je u više bitaka – na Ivankovcu, Mišaru, u Beogradu, na Štubiku, Malajnici i Loznici – od 1804. do 1810. odnosio pobedu za pobedom, toliko da mu je i Bog sveti pomagao. Čak su i Turci govorili: „Niste vi Srbi toliko jaki koliko vam Alah (Bog) pomaže.”

Petar Drugi Petrović Njegoš, rođen 1813. godine od Toma i Ivane, vladika i vladar Crne Gore (1830–1851), bogonadahnuti Cetinjski Tajnovidac, koga je Mitropolija crnogorsko-primorska uvrstila u bogougodnike, kao jedan od najgenijalnijih poeta, od Boga obdaren, za Prvi srpski ustanak na Sretenje Gospodnje i borbu Srba za slobodu poje: „Al heroju gospodskome/Karađorđu besmrtnome/sve prepreke na put behu/k cilju dospe velikome/Diže narod, krsti zemlju/i varvarske lance sruši/Iz mrtvije dozva Srba/dunu život srpskoj duši.”

Takvim gromovitim glasom „Prahu Oca Srbije” (Karađorđu) posvetio je „Gorski vijenac”, gde u svojoj jeremijadi za stradanjem „hristijanluka”, hrišćana i vaskrsitelja mu za Đorđa Petrovića naglašava: „Tvojoj glavi bi suđeno/za vijenac se svoj prodati” (o ubistvu Vožda od srpske ruke na letnjeg Arhanđela 26. jula 1817).

Danas, 220 godina po „vaskrsu Srbije”, kako je pisao Stojan Novaković, Srbi su „Republika Srpska, sva krštena”, Srbija „nedokrštena”, a Crna Gora, Srpska Sparta, „polukrštena”, tumačio je s mitropolitom Amfilohijem episkop Atanasije Jevtić. Ima nade za Srbe, pošto su od 1945. „pohulili vjeru prađedovsku”, da se „obože, slože i umnože”. Ili, po rečima Svetog Save, kroz usta episkopa Nikolaja: „Voleo bih i u paklu biti, samo Srbi Bogu da se vrate”.

Protojerej-stavrofor u penziji Aleksandar D. Sredojević,
Beograd