Tragom znamenitih srpskih žena

Maršrutom u znaku znamenitih dama Srbije grupa od oko 40 članica „Srpske organizacije – Praktična žena” iz Hrvatske, prizivala je uspomene, pothranila radoznalost i nadgradila znanje razgledajući prestonicu na nesvakidašnji način. Ovo udruženje postoji pet godina u cilju održanja i poboljšanja odnosa i saradnje između dve bivše jugoslovenske republike, a kako objašnjava Nadežda Damjanović, predsednica udruženja, nastalo je u okviru Vijeća srpske nacionalne manjine u gradu Belom Manastiru.

– U saradnji sa prijateljima iz Beograda osmišljavamo programe kojima bi ojačali veze sa srpskom tradicijom jer smatramo da su naša deca kroz obrazovni program, iako pohađaju nastavu na ćirilici, u velikoj meri uskraćena za saznanja o korenima. Zato smo proletos sa njima posetili glavni grad Srbije. Ove jeseni pažnja je usmerena ka lepšoj polovini. Veliki broj starijih članica ove grupe su nekadašnje studentkinje Beogradskog univerziteta, a sada njihove ćerke imaju priliku da, bar nakratko, upoznaju ovaj grad izvan okvira nostalgičnih priča koje slušaju godinama – rekla je Nadežda Damjanović.

U saradnji sa udruženjem „Radionica pod otvorenim nebom” koje okuplja glumce, vodiče, novinare, istoričare, ljubitelje prestonice različitih profesija raspoložene da glavni grad zainteresovanima prikažu u najboljem svetlu Joca Tipold, turistički vodič, povodom 27. oktobra, dana Svete Petke koji slavi „Srpska organizacija – Praktična žena” osmislio je ovaj neobičan obilazak Beograda.

Iz riznice heroina prestoničke istorije odabrao je desetak žena među kojima su se našle svetice, kneginje, kraljice, lepotice, diplomate, obrazovane ali i žene vojnici.

– Finale posla vodiča za mene je obilazak Beograda u toku koga činim sve da se posetioci u njega zaljube. Razmišljajući o tome šta ženama osim kupovine najviše privlači pažnju došao sam do jedinstvenog odgovora – ostale žene. One jesu najsuperiornija bića na planeti i neiscrpna tema, a istorija se ponavlja pa fragmenti iz njihovog života služe kao uzor i putokaz – rekao je Tipold, koji je u radnom veku, dužem od 20 godina, mnogim namernicima predstavio sve evropske prestonice, zemlje Afrike, Dalekog istoka, karipskog pojasa i mnoge druge.

Ovaj tematski obilazak, majstor turizma počeo je objašnjavajući da u moderno vreme iz jedne epruvete život mogu začeti milioni potomaka ali je uloga žene u ovom smislu neizostavna. Šaljivo navodeći – „uostalom u srpskom jeziku su sloboda, domovina, ljubav, sreća ali i tuga i ljubomora ženskog roda” – Tipold je u nekadašnjem dvorskom, a sada Pionirskom parku gošćama iz Hrvatske pričao o životu dama Starog i Novog dvora. Kraljica Natalija, supruga kralja Milana i majka Aleksandra, poslednjeg kralja iz dinastije Obrenovića, zajedno sa Dragom Mašin bile su prve u nizu pomenutih dama iz srpske istorije. Iz dvorskih odaja Karađorđevića, kao omiljena u srpskom narodu i uzor smerne supruge i majke u tradicionalnom društvu tadašnje Srbije, predstavljena je rumunska princeza, kasnije žena kralja Aleksandra Prvog, kraljica Marija.

Budući da u ovom parku, prvoj stanici ove neobične turneje, postoji spomenik Nadeždi Petrović, jedinoj ženi čiji se lik nalazi na novčanici od 200 dinara i jednoj od ikona slikarstva s kraja 19. i početka 20. veka, priča o njoj nije izostala.

– Pored imena i likova vojskovođa na pločama koje krase Kajmakčalansku osmatračnicu, nema nosioca, čak i najviših, vojnih odlikovanja među kojima i dva francuska ordena Legije časti – Milunke Savić – zaključio je priču u Pionirskom parku Joca Tipold iznenadivši podatkom da je ova žena bombaš, koja je preživela banjički logor, poslednje dane provela kao čistačica u kafani.

Konak kneginje Ljubice, do danas sačuvan kao najreprezentativnija gradska kuća iz prve polovine 19. veka bio je naredna odrednica u ovoj nesvakidašnjoj šetnji prestonicom. Pavao Poša, kustos muzeja dočekao je gošće iz Hrvatske i pripovedao im anegdote iz života kneževske porodice Miloša Velikog, Ljubice Obrenović i njihovih sinova Milana i Mihaila. Ljubica je, prema rečima Poše, ostala poznata kao žena izuzetne lepote, skromna, brižna i hrabra ali i po tome što je u naletu ljubomore ubila Petriju, jednu od ljubavnica kneza Miloša. Stalnu postavku ove kuće čine nameštaj, tepisi, odeća, porcelanski servisi za ručavanje među kojima ima predmeta i garderobe koji su pripadali članovima porodice Obrenović. Posetiteljke su, kako kažu, najviše bile oduševljene i izgledom i nazivima izložene ženske odeće kao što su anterija – gornji deo haljine širokih rukava ili miraba – prsluk ukrašen sitnim vezom, šalvare i nanule.

Uputivši se u pravcu Kalemegdana Ulicom kralja Petra grupa je zastala ispred zdanja istoimene škole gde je i saznala za Jelisavetu Načić, prvu ženu arhitektu u Srbiji čija su poznata dela projekti za izgradnju Osnovne škole „Kralj Petar Prvi”, Crkve Aleksandra Nevskog i kamenih stepenica na prilazu ka beogradskoj tvrđavi. Umetnički paviljon „Cvijeta Zuzorić” u kalemegdanskom parku, podsetio je na, kako je istorija pamti, najlepšu devojku iz Dubrovnika, po kojoj je ovaj paviljon i dobio ime. Idući kaldrmom tvrđave put, koji je vodič odabrao, doveo je turistkinje pred Crkvu svete Petke, mesto na kome su dugo počivale mošti ove zaštitnice nemoćnih i bolesnih za koje se veruje da su čudotvorne, a koje su u prestonicu donesene zahvaljujući kneginji Milici. Priča o supruzi Lazara Hrebeljanovića koji se u narodnom predanju često naziva carem, u skladu sa tim – carici Milici, prvoj ženi diplomati, bila je „šlag na torti” ove šetnje prestonicom po tragu znamenitih žena Srbije.