Meštani u ulozi Indijana Džonsa

Trebinje – U trebinjskom naselju Zasad otkrivena je kasnoantička grobnica, a naknadna istraživanja lokaliteta pokazala su da je na tom mestu postojala i crkva velikih dimenzija koja datira iz osmog ili devetog veka. Reč je o jednom od naznačajnijih arheoloških otkrića u BiH u poslednjih nekoliko godina.

Ostatke stare grobnice slučajno su našli meštani kopajući na mesnom groblju. Naišli su na zid na dubini od jednog metra ispod površine zemlje, a potom su o neobičnom nalazu obavestili čelnike zahumsko-hercegovačke eparhije i stručnjake iz Muzeja Hercegovine. Stručno ispitivanje lokaliteta odmah je počelo, a kako su radovi odmicali, osim kasnoantičke grobnice građene na svod, otkriveni su i temelji crkve.

– Pošto smo, istražujući prethodnih godina, imali slična iskustva sa kasnoantičkim grobnicama u Petrovom polju, tražili smo i hram jer grobnice iz tog vremena mogu da pripadaju i paganskom periodu i hrišćanstvu. Nije trebalo dugo da, kopajući, nađemo apsidu hrama, a potom i ostale delove crkvene arhitekture, odnosno, istočni i severni zid crkve. Ovo je mesto značajno upravo zbog toga što se ovde može pratiti kontinuitet kroz deset vekova – kaže arheolog Đorđe Odavić koji je obavio stručno ispitivanje i konzervaciju lokaliteta.

Zanimljivo je da ostaci crkve pokazuju da je to bila građevina velikih dimenzija. Prema do sada otkrivenim delovima zida, ta stara crkva bila je samo za jedan metar uža od sadašnjeg sabornog hrama Svetog Preobraženja u Trebinju. Međutim, pošto meštani i dalje koriste groblje u kojem su ostaci drevnih građevina otkriveni, za sada nije moguće nastaviti otkopavanje jer je lokalitet okružen novim grobnicama.

– Možete samo zamisliti o kakvom je objektu reč, kada se uzme u obzir vreme u kojem je građen. Jer, treba da se vratimo 900 ili 1000 godina unazad pa da shvatimo da je crkva takvih dimenzija sigurno imala veliki značaj. Zato je i samo njeno otkriće od velikog značaja, ne samo za Trebinje i lokalne okvire, već i za celu Bosnu i Hercegovinu i siguran sam da će ono zauzeti značajno mesto u naučnoj i stručnoj arheološkoj literaturi – ističe Đorđe Odavić.

Takvi hramovi, ili kasnoantičke bazilike nađeni su već u Petrovom polju, Tvrdošu, Paniku kod Bileće, ali nigde građevina nije bila tako velikih dimenzija kao ova u Zasadu.

Tokom iskopavanja pronađeno je i dosta arheološkog materijala, delovi amfora iz prvog veka i keramike na kojoj se jasno vidi simbol krsta, koji datiraju iz perioda od četvrtog do šestog veka. U grobnici pod temeljima hrama nađene su kosti i meštani danas na tom mestu pale sveće.