Žena, majka, ministarka

Jedno od uobičajenih pitanja koje novinari postavljaju ministarkama, direktorkama, umetnicama i uspešnim poslovnim ženama jeste „Kako vi, kao žena, usklađujete svoje porodične i profesionalne obaveze?”, kojim se podrazumeva da ona, pored društvenog angažmana, ima i druge uloge – supruge, majke i kćerke. Uspešne žene, sa druge strane, često ističu podršku svojih sinova, muževa, kćerki, majki, očeva i šefova, uz stalno isticanje da je porodica na prvom mestu. Međutim, takvi razgovori se u medijima gotovo nikada ne vode sa uspešnim muškarcima, jer se podrazumeva da su oni posvećeni javnim poslovima, finansijama i političkoj odgovornosti, a da su njihove supruge zadužene za organizaciju porodičnog života.

Zanimljivo je da je nakon usvajanja Zakona o rodnoj ravnopravnosti, tada aktuelna ministarka za ljudska i manjinska prava i društveni dijalog Gordana Čomić najavila da će ministarstvo pokrenuti javnu kampanju u kojoj će pitati muškarce kako oni usklađuju svoje privatne i profesionalne obaveze. U međuvremenu, promenila se ministarka, ali su se promenili i prioriteti i čini se da sada nije toliko značajno ko šta usklađuje, iako u medijima postoji tendencija da se i poznati muškarci prikazuju u porodičnom svetlu, konstatuje dr Emilija Radibradović, profesor srpske književnosti i jezika i autorka upravo objavljene knjige „Odobrena u Srbiji: Žena, majka, ministarka”, koja predstavlja sociolingvističko istraživanje savremenih medija.

U ovoj knjizi ona analizira onlajn medijski pejzaž u našoj zemlji, počev od 2017. godine, kada je prvi put u istoriji Srbije na čelo vlade stupila žena, a period njenog istraživanja uključuje i formiranje srpske vlade u kojoj je bio najveći broj ministarki u njenoj istoriji i donošenje prvog Zakona o rodnoj ravnopravnosti. Dubinske sistematične analize obuhvataju tekstove najposećenijih informativnih sajtova u Srbiji i njihovih „ženskih” podsajtova, a digitalni mediji, odnosno medijski internet portali izabrani su s obzirom na to da su to najuticajniji, odnosno najposećeniji domaći sajtovi u kontekstu informacionog društva.

– Pregled dosadašnjih istraživanja utvrđuje da se teme „ženskih” medija najčešće orijentišu oko privatnog, ličnog i porodičnog prostora. Moda, ishrana, zdravlje, lepota, porodica, dom, deca, partnerski i supružnički odnosi jesu oblasti koje dominiraju na „ženskim” sajtovima – njihove aktuelne vesti orijentišu se na privatne živote popularnih ličnosti, odnosno „zvezda” domaće i inostrane estradne scene. „Ženski” portali uglavnom se ne bave politikom, ekonomijom, poslovanjem, kao ni društvenim temama od javnog značaja. Tzv. ženski mediji „ukrašavaju” živote, dok informativni obaveštavaju javnost o stvarima koje su egzistencijalno važne za čitaoce. Drugim rečima, informativni mediji informišu, dok ženski zabavljaju, ali i vaspitavaju – navodi autorka ove knjige.

Emilija Radibradović konstatuje da su imperativi tipični glagolski oblici za „diskurs” ženskih medija – primera radi, imperativnim oblicima u naslovima povezanih vesti na sajtovima, publika se direktno poziva na otvaranje vesti i posete tog medija, kako bi se postiglo povećanje korisničkog vremena koje se provodi na sajtu. Na „ženskim” sajtovima, imperativi su u funkciji direktnog upućivanja žene da budu ostvarene na svim poljima, prikladno i moderno odevene i obuvene, doterane, negovane, da izgledaju mlađe, veselije, mršavije i estetizovane i da njihov stajling bude usklađen sa njihovom telesnom konstitucijom, bojom tena i kose, kao i da se izbor šminke i frizure slaže sa bojom i oblikom očiju i usana, da nos izgleda manji nego što jeste, oči veće, obrve punije, struk uži a noge duže. Kao uzori najčešće se nude žene čija su imena i lica poznata u javnosti, najčešće iz industrije zabave ili, u izuzetnim slučajevima, iz sveta politike. Dok su boje „muških” sajtova tamnije i na fotografijama dominiraju ličnosti iz političkog i društvenog života, boje „ženskih” sajtova su nežnije i na njima dominiraju foto-modeli i ličnosti sa estrade.

– Patrijarhat je nalagao ženi da rađa, radi i bude „prirodna naslada” mužu, a diskurs „ženskih” portala reprodukuje ove naloge, čineći zadate uloge poželjnim i lakim, i na lingvističkom i na multimodalnom planu, fotografijama na kojima su žene privlačne i nasmejane u ulogama majki, domaćica i ljubavnica. Obaveza žene da rađa decu muškarcu preinačena je u njenu najveću želju i sreću, a trudnoća je imperativ koji može biti prezentovan i posredno i ublažavajućim sredstvima, odnosno kroz pitanje „želite bebu?”, koje u korelaciji sa imperativom „proverite da li je vaše ime na srećnoj listi”, implicira da je upravo to ključ sreće svake žene – zaključuje Emilija Radibradović.