Ponos, stres i trošak

Kada 2. septembra zazvoni školsko zvono, u više od 1.700 osnovnih i srednjih škola ući će oko 538.000 osnovaca i oko 240.000 srednjoškolaca. Prema podacima Ministarstva prosvete, u školskoj 2024/2025. prvi put će u klupe sesti i oko 64.000 prvaka, a precizni podaci biće poznati pošto se okonča upis u prvi razred osnovnog obrazovanja koji traje do 1. septembra. Prema podacima naše dopisnice sa Kosmeta Biljane Radomirović, školsku 2024/2025. godinu započeće i oko 17.000 učenika osnovnih, srednjih škola i dece predškolskog uzrasta na Kosovu i Metohiji koji nastavu pohađaju po nastavnom planu i programu Ministarstva prosvete Republike Srbije.

Polazak u školu, a posebno za porodicu u kojoj je đak prvak, predstavlja poseban događaj u životu, ali i puno stresa za roditelje. Mame i tate se suočavaju sa različitim emocijama, počev od sreće i ponosa, preko brige, pa sve do nostalgičnih uspomena na sopstveno školovanje.

Ovih dana se ubrzano privodi kraju kupovina torbi, svezaka, školskog pribora, garderobe, a kada se sve stavi na papir, ne možemo da pobegnemo od one čuvene rečenice – cela plata za đaka prvaka. Roditelji se dovijaju na različite načine – od kupovine polovnih udžbenika pa do poručivanja robe sa kineskih sajtova.

Ono što najviše zabrinjava na početku svake školske godine jesu – prazne klupe. Nekada smo imali u učionici i po 40 đaka, a poslednjih godina se spajaju odeljenja i škole. Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku, osnovno obrazovanje je u prošloj školskoj godini pohađao 508.751 učenik, a od tog broja 3.179 u specijalnim i 5.058 u školama za obrazovanje odraslih.

Prvi ciklus redovnog osnovnog obrazovanja (od 1. do 4. razreda) pohađalo je 250.399 đaka, a drugi (od 5. do 8. razreda) 250.115 učenika. U redovne škole lane je upisano i 62.516 prvaka. Kompletnu osnovnu školu (8. razred) završilo je 62.686 učenika.

Ako uporedimo ove podatke sa školskom 2014/2015. godinom, jasne su razmere bele kuge: ukupan broj učenika sada je 500.514, a pomenute godine 558.869 đaka. Osmi razred su tada završila 67.652 mala maturanta, što znači da ih je danas 5.000 manje.

Zanimljivo je primetiti i da se kroz poslednje dve decenije povećavao broj nastavnog osoblja, ali smanjivao procenat onih sa punim radnim vremenom. Primera radi, 2000. godine bilo je 81.325 nastavnika (67.059 sa punim radnim vremenom), 2010. godine je taj odnos bio 97.857:64.974, da bi 2021. godine bilo 103.798 nastavnika, od kojih 59.361 sa punim radnim vremenom. Ovo poređenje za poslednjih dvadesetak godina završavamo i sa podatkom da je i broj odeljenja smanjen za oko 10.000.

Na kraju i malo zanimljive statistike: u klupama osnovnih škola oduvek je sedelo više dečaka. Lane je, recimo, bilo 257.184 učenika i 243.330 učenica.