Počast sjedinjenima u smrti

Kovin – U Kovinu, na Vojničkom groblju iz Velikog rata, stoji šezdeset humki i isto toliko kamenih ploča za 305 srpskih ratnika i 195 austrougarskih i nemačkih vojnika. Leže jedni kraj drugih, svi umrli u improvizovanoj ratnoj bolnici austrijskog Crvenog krsta, dok grobljem dominira spomenik sa dva reljefa – srpskom šajkačom i nemačkim šlemom – i ispisane reči: „Ovde počivaju sjedinjeni u smrti srpski, nemački i austrougarski ratnici pali u borbama za Smederevo 1915. godine”.

Dan nakon kapitulacije Nemačke u Prvom svetskom ratu, 12. novembra, opština Kovin u saradnji sa Udruženjem potomaka ratnika oslobodilačkih ratova Srbije 1912–1918. i poštovalaca obeležava kao Dan oslobođenja u Velikom ratu. Na Vojničkom groblju sveštenici Srpske pravoslavne crkve i Rimokatoličke crkve održali su parastos stradalnicima, a na Spomenik mira i razumevanja položeni su venci, kao i kraj spomen-obeležja internircima stradalim, krajem rata, u požaru u tranzitnom logoru Svilara u Kovinu. Ceremoniji odavanja počasti prisustvovale su delegacije Vojske Srbije, državnih organa, ambasada Austrije i Mađarske, predstavnici udruženja potomaka ratnika Prvog svetskog rata, Zavoda za zaštitu spomenika kulture Pančevo i drugih ustanova, organizacija i preduzeća, đaci i profesori osnovnih i srednjih škola i građani Kovina.

Humke ratnika preminulih 1915. godine i Spomenik mira i razumevanja na Vojničkom groblju čine praznik Kovina posebnim, jer održavaju i neguju sećanje na sve časne vojnike i oficire, i srpske i austrougarske vojske. Lokalna samouprava jasno se opredelila da posebnom godišnjom ceremonijom oda počast vojnicima sa raznih strana, koje je sudbina zauvek spojila na kovinskom tlu, poruka je sa jedinstvenog mesta počinka sjedinjenih u smrti.

Vojnici 11. nemačke i 3. srpske i 11. nemačke armije sukobili su se u teškim borbama, koje kulminiraju 11. novembra, zauzećem Smedereva od strane Nemaca, ali i pored okršaja prsa u prsa, istorija beleži, vladalo je viteštvo i visok moral i jedne i druge vojske. Shvatili su tada i svi ranjeni i zarobljeni da nisu više protivnici, već im treba pomoći kao ljudima. Srpski zarobljeni borci prebačeni su u Kovin, dok su ranjeni, zajedno sa ranjenim nemačkim vojnicima, smešteni u improvizovanu ratnu bolnicu Crvenog krsta u Kovinu. Tu su lečeni, a preminuli sahranjeni zajedno, na mestu današnjeg Vojničkog groblja.

Između dva svetska rata, do 1940. godine, na ovom groblju podjednako su služeni pomeni za vojnike svih konfesija, a onda je mesto zaboravljeno i zapušteno. Zahvaljujući inicijativi članova kovinskog Udruženja potomaka ratnika oslobodilačkih ratova Srbije 1912–1918. i uz stručnu pomoć Zavoda za zaštitu spomenika kulture Pančevo, obnova ovog jedinstvenog mesta počinje 1996, da bi 2009. godine bio podignut i Spomenik mira i razumevanja. Na stogodišnjicu stradanja, 2015. godine, Vlada Republike Srbije odlukom utvrđuje Vojničko groblje u Kovinu kao znamenito mesto, od posebnog kulturnog i istorijskog značaja, a dva simbola – srpska šajkača i nemački šlem – na jednom mestu govore o vojničkoj časti, ali i o ljudskosti, poručeno je sa komemorativnog skupa u Kovinu.