Brana Cvetković u srpskoj kulturi i književnosti

Institut za književnost i umetnost iz Beograda i Naučno odeljenje „Srpska književnost i kulturna samosvest” organizuju naučni skup „Brana Cvetković u srpskoj kulturi i književnosti”, koji će biti održan danas i sutra. Cilj skupa je da se pomnije prouči i pažljivije oceni Cvetkovićev raznovrstan i umetnički značajan književni i likovni opus: lirika, pripovedna proza, drama, književnost za decu, kritika, esejistika, dokumentarno-memoarska proza, karikature, crteži, slike, kao i njegova pozorišna delatnost.

Iako u mnogim oblastima književnog stvaralaštva inovator, čini se da je Cvetkoviću posebna nepravda učinjena time što nije dobio zasluženo mesto u istoriji srpskog stripa, jer je on prvi, još 1897. godine, počeo da stvara jedinstvene strip-pesme, preteče modernog stripa.

Ne samo na polju književnosti za decu i humorističko-satiričke literature Cvetković je visoke estetske domete dosegao i u drugim vrstama lirike, a posebno u pripovednoj prozi, u radovima koji su donedavno bili sakriveni u periodičnim izdanjima.

Brana Cvetković je, u svoje vreme, bio veoma popularan i uvažavan kod publike kao multimedijalni stvaralac (književnik, glumac, reditelj, scenograf, likovni umetnik), ali ga akademska javnost nije zvanično priznala. U elitnim krugovima književnih i pozorišnih kritičara njegovo stvaralaštvo je prećutkivano, zaobilaženo. Cvetkovićev književni rad je naročito omalovažavan u kontekstu pozorišta koje je sam vodio, i koje je samo u prvim godinama, do 1901. godine, nosilo naziv Orfeum, dok je konceptualno bilo na mnogo višem nivou nego takve scene u drugim evropskim državama. Drugim rečima, bilo je to umetničko pozorište kao i sva druga, ali sa kolažnim programom i nosilo je naziv „Branino pozorište” od 1901, pa sve do poslednje godine rada 1929. godine.

Nedavno su objavljena kritički/naučno priređena Izabrana dela Brane Cvetkovića (I–VIII) u izdanju Instituta za književnost i umetnost (2022–2023), a koja je priredio dr Aleksandar Pejčić. Izdanje prvi put pred čitaoce iznosi njegovo bogato književno i likovno nasleđe, i tek ono omogućava da se razmotri Cvetkovićevo mesto u srpskoj književnosti i kulturi. U međuvremenu je Aleksandar Pejčić objavio i monografiju „Književno delo Brane Cvetkovića”, koja na sveobuhvatan način, istraživački iscrpno osvetljava život i stvaralaštvo ovog izuzetnog stvaraoca.