Bledo sećanje na 29. oktobar

Zagreb - Skromno i tek onako usput u rubrikama "Na današnji dan" u Hrvatskoj je juče zabeleženo da je 29. oktobra 1918. godine Hrvatski sabor raskinuo sve državnopravne veze s Austrougarskom monarhijom. Bio je to politički epilog Prvog svetskog rata koji je doveo do raspada velike "tamnice naroda", a delovi te stare habzburške carevine na kojima su živeli Južni Sloveni voljom naroda odlučili su da se odvoje i osnuju zajedničku državu tri ravnopravna naroda - Slovenaca, Hrvata i Srba.

Upravo je tako i nazvana - država Slovenaca, Hrvata i Srba na čijem čelu je bilo Narodno veće.

Istom deklaracijom o otcepljenju od Austrougarske i poništavanju Hrvatsko-ugarske nagodbe iz 1868. godine, Hrvatski sabor je objavio i svoju odluku o pristupanju novoj državi koja je trajala tek mesec dana. Jer, 24. novembra 1918. godine Narodno veće je u Zagrebu proglasilo ujedinjenje države Slovenaca, Hrvata i Srba sa Srbijom u Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca, što je ozakonjeno 1. decembra iste godine u Beogradu.

Vredno je podsetiti se kako je to izgledalo. Potpredsednik Narodnog veća Ante Pavelić (ne onaj kojeg smo zapamtili po zlu) 1. decembra te godine pročitao je tzv. adresu u kojoj se kaže: "Slovenci, Hrvati i Srbi, koji su na teritoriji bivše Austrougarske monarhije izveli prevrat i privremeno konstituisali nezavisnu narodnu državu, prožeti idejom narodnog jedinstva i oslanjajući se na veliko načelo demokratije, koje traži da svaki narod ima sam da odluči o svojoj sudbini, izjavili su već u objavi Narodnog veća od 19. oktobra da žele i hoće da se ujedine sa Srbijom i Crnom Gorom u jedinstvenu narodnu državu Srba, Hrvata i Slovenaca. Da se ova misao sprovede u delo zaključilo je Narodno veće na svojoj sednici od 24. novembra, da proglašava ujedinjenje države Slovenaca, Hrvata i Srba sa Srbijom i Crnom Gorom u jedinstvenu državu".

Na to je odmah odgovorio regent Aleksandar: "U ime Njegovog Veličanstva Kralja Petra I proglašavam ujedinjenje Srbije sa zemljama nezavisne države Slovenaca, Hrvata i Srba u jedinstveno Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca", i time je osnovana Kraljevina SHS, odnosno Jugoslavija.

Zašto je ovo zanimljivo, posebno gledajući iz hrvatskog ugla, zbog čega se ovaj događaj i potiskuje i gura na marginu hrvatske društvene svesti? Zato što je ta zaboravljena država Slovenaca, Hrvata i Srba počivala na potpunoj ravnopravnosti ova tri najveća južnoslovenska naroda, što se u najnovijoj istoriji ovog prostora na neobičan način "zaboravilo".

Tiče se to, naravno, srpskog naroda u Hrvatskoj, kojem je Tuđmanova vlast već posle pola godine od pobede na prvim višestranačkim izborima u SFRJ tzv. božićnim ustavom 1990. godine nezakonito i protivustavno (običnom, a ne kvalifikovanom većinom koju tada nije mogla postići u Saboru) ukinula dotadašnji status ravnopravnog naroda koji je odlukom Hrvatskog sabora imao još od sredine 19. veka. Tada se još nije ni naslućivao krvavi rat kojem su ovom odlukom, a pogotovo njenim sprovođenjem, u stvari otvorena vrata.