Srpsko ime, rod i država

Srpsko ime prvi put se pominje 822. godine, kada je slavonski vladar Ljudevit Posavski bežeći od franačke vojske prebegao iz grada Siska ka Srbima koji su bili naseljeni u graničnom području Vizantije, tj. u južnom delu današnje Dalmacije, većeg dela Bosne, istočne Hercegovine, Raške i Crne Gore. Teritorija srpskog etničkog prostora bila je utvrđena na osnovu kazivanja vizantijskog cara Konstantina Sedmog Porfirogenita (sredina 10. veka) i spisa Dukljanske hronike iz 12. veka. Porfirogenit je pod srpskim imenom navodio sva južnoslovenska plemena koja su ušla u sastav Časlavljeve kneževine. Tu su obuhvaćeni Bosanci, Rašani, Trebinjci, Konovljani, Dukljani, Zahumci i Neretljani.

Časlavljeva kneževina je bila vazalna država Vizantije i tada je od strane Srba prihvaćeno hrišćanstvo umesto paganstva. Pod Časlavom je izvršeno prvo srpsko plemensko ujedinjenje u našoj istoriji. To se dogodilo kao odbrambena reakcija Srba na bugarsku osvajačku politiku koju je vodio njihov car Simeun. Tada se prvi put (sredinom 10. veka) za Časlavljevu kneževinu upotrebljava naziv Srbija.

Na osnovu tih izvora može se dati precizna geografska podela naših oblasti od 10. do 12. veka. Granica između srpskih i hrvatskih zemalja i plemena, sredinom 10. veka, bila je na rekama Cetini i Plivi. Uglavnom, Hrvati su tada naseljavali zapadnu Hercegovinu, srednju Bosnu oko grada Viteza, severnu Dalmaciju, Liku i Baniju. Od Cetine je počinjalo područje Neretljana, čuvenih gusara, koje Porfirogenit pominje kao potomke paganskih „nekrštenih” Srba. Časlav je uspeo da ojača svoju vlast u Srbiji uz pomoć Porfirogenita, koji je u svom delu „O upravljanju državom” pod srpskom državom podrazumevao današnju Bosnu do Plive, Cetine i Lijevna na zapadu. Na istoku je srpska država obuhvatala Rašku, a prema severu se prostirala do Rudnika. Srbija je od sredine 11. veka obuhvatala u zajedničkoj državi Rašku, Duklju i Travuniju, a povremeno i Zahumlje, Bosnu i Neretljansku kneževinu.

Uspostavljanjem dinastije Nemanjića u 12. veku težište razvoja prenosi se iz Duklje u Rašku, odakle će se Srbija u kasnijim vekovima teritorijalno i etnički proširivati na istok prema Pomoravlju, na sever prema Savi i Dunavu i na jug prema Makedoniji, dok se sredinom 14. veka nije formiralo tzv. Dušanovo carstvo ili Carstvo srpskih i grčkih zemalja, pod barjakom najmoćnijeg srpskog vladara iz dinastije Nemanjića – cara Stefana Dušana Silnog.

Miomir Garašanin,
Beograd