Bio jednom jedan dom kulture

Tokom 1999. i 2004. godine albanski ekstremisti nastojali su da unište i satru sve što je srpsko. Rušili su i palili srpske kuće i svetinje, a nisu poštedeli ni pravoslavna groblja i spomenike širom ove južne srpske pokrajine. Gotovo da nema mesta u ovoj pokrajini u kojima su do juna 1999. godine živeli stanovnici srpske nacionalnosti, a da kuće nisu sravnjene sa zemljom.

Kako godine prolaze, na području prizrenske opštine sve je manje Srba, kojih je do juna 1999. bilo više od 12.000. U samom Prizrenu ostalo je da živi njih dvadesetak, ne računajući četrdesetak učenika ovdašnje bogoslovije, tridesetak u povratničkom selu Novake, nadomak Prizrena, i pedesetak na području Sredačke župe podno Šar-planine. Kuće u ovoj prelepoj župi sklone su padu i zarasle u korov. Međutim, malo je ko od proteranih Srba iz ovog planinskog kraja verovao da će se na udaru albanskih ekstremisti naći i veliki Dom kulture u samom centru sela, pored asfaltnog puta Prizren–Štrpce. Pod njegovim krovom nalazile su se pošta, biblioteka, prostorija za aktivnost mladih i poljoprivredna zadruga. Prvo je zapaljen, a potom i porušen. Ovaj dom decenijama je bio mesto za okupljanje i zabavu žitelja ovog prelepog kraja. U njemu su prikazivani filmovi, organizovane igranke i brojne kulturne priredbe na kojima su se okupljali i mladi iz okolnih sela, pa čak i iz Prizrena. Porušen i spaljen, deluje sablasno.

Sudbinu doma kulture doživela je i velika samousluga, vlasništvo Trgovinskog preduzeća „Lirija” iz Prizrena. Kada smo ovih dana posetili selo Sredska, nekadašnji opštinski centar Sredačke župe, na ulicama sedam zaseoka koji sačinjavaju ovo selo nismo sreli nijednog od desetak žitelja, koji su ostali da sačuvaju svoj prag. Sela su opustela, putevi i kuće zarasli u korov, pa zato nije čudo što zimi silaze i medvedi u potrazi za hranom. I zgrada Osnovne škole „Moša Pijade” sklona je padu, a ista sudbina čeka i seoska ambulante.

Međutim, zahvaljujući pripadnicima Kfora koji su do pre desetak godina bili locirani u prostorijama osnovne škole koja se nalazi tik uz seosku crkvu i groblje, spomenici i Crkva Sv. Nikole ostali su neoštećeni. Tu ispred crkve, veoma često se okupljaju raseljeni Srbi iz župe i tada se prisete života u svojoj prelepoj Župi, koja im je ostala u srcu.

Međutim, kako godine, prolaze Srba je u Sredačkoj župi sve manje, jer su svoja ognjišta ostali da sačuvaju oni koji su u poodmaklim godinama. Raseljeni se ne odlučuju za povratak, jer tu nemaju ni najosnovnije uslove za život.

Ali zato Albanci iz Prizrena i okoline pored puta Prizren–Brezovica grade hotele, motele, benzinske pumpe, velelepne kuće i vikendice, jer pojedini raseljeni Srbi prodaju svoja imanja, kako bi se skućili u gradovima širom centralne Srbije.

Miroslav Todorović,

Beograd/Prizren