Ptice traže svoje jato

„Svaka ptica svome jatu”, savremena drama libansko-kanadskog pisca Važdija Muavada, u fragmentarnoj formi ispisuje složenu, romantičnu, porodičnu, društveno-političku i trilersku pripovest, postavljajući pritom bitna pitanja o identitetu, nasleđu traume i krivice, generacijskim sukobima. Locirana u srž izraelsko-palestinskih konflikata, radnja koja se dešava u Sjedinjenim Državama, Nemačkoj i Izraelu u prvom planu raspliće melodramsku priču koja podseća na Šekspirovu tragediju „Romeo i Julija”, zbog protagonista, mladih ljubavnika Vahide i Itana, različitih nacionalnosti i veroispovesti, arapske i jevrejske, na tradicionalno zaraćenim stranama, koje njihovu ljubav ne odobravaju. Iz tog centralnog narativa ističu i druge intrigantne linije radnje, koje pokreću takođe važne društvene teme, odnosa između razuma i mistike, istorije i mita, sudbine izbeglica, posledica terorizma, ali i sagledavanja važnosti istorije i književnosti, kao i tokova savremenih umetnosti. Ovo gusto značenjsko tkivo drame prepuno je provokativnih zapažanja, kao i snažnih poetskih poentiranja, što je u celini čini vrednom osnovom pozorišnog razigravanja.

Predstava u režiji Dina Mustafića nažalost ne uspeva da u istinskoj punoći oživi nesvakidašnje raskošna značenja drame. Scenska radnja se odvija na svedeno dizajniranoj pozornici, povremeno osvetljenoj hladnim neonskim svetlima, koja naglašavaju osećanja hladnoće i otuđenosti. Prostor određuje nekakva glomazna metalna barijera, a po potrebi se donose i drugi rekviziti, na primer, kad se radnja dešava u bolnici, na scenu se unosi krevet koji označava taj prostor (scenograf Jasmina Holbus). Prvi deo ove dvoiposatne predstave traje kraće, svega pedesetak minuta, dok je drugi deo, posle pauze, duži, što se čini kao nepovoljno rešenje u pogledu ritma celine, odnosno dovodi do jačeg osećanja monotonije u drugom delu; drugim rečima, tok radnje bi verovatno bio prodorniji da je pauza napravljena kasnije.

Takođe, prvi deo je iz nepoznatih razloga više scenski razrađen, uključena su zavodljiva poetska rešenja, poput melanholičnog padanja kiše na kraju, ili upečatljivog, setnog izvođenja pesme „The End” grupe „The Doors”, koja će postati lajtmotiv cele predstave. Prvi deo se završava uz suptilnu osećajnost i očekivanja da će se uspostavljena scenska magija nastaviti i posle pauze, što se nažalost ne dešava. Drugi deo je scenski suvlji, stilski ograničeniji, uglavnom suženo realistički, bez značajnijih poetskih iskoraka, prisutnih u prvom delu, što dovodi do izneveravanja očekivanja, i rađanja pomenute monotonije. Osim tog raskoraka, u vođenju scenske radnje ima još nedoslednosti, rešenja koja stilski iskaču iz celine i zbunjuju gledaoca, na primer iznenadna eksplozija plesa Itana i Vahide, na početku, kad postanu svesni njihove ljubavi. Ta vrsta postupka se kasnije ne opravdava, u pogledu stila izvedenih rešenja, zbog čega stvara utisak o proizvoljnosti.

Vešta igra glumaca uspeva da uglavnom zadrži interesovanje gledalaca za ovaj intrigantan tekst i višeznačnu radnju. Tamara Šustić nadahnuto igra Vahidu, čvrstu i samouverenu mladu devojku, odlučnu da se izbori za ljubav Itana (Vukašin Jovanović), koji na taj način prkosi tradiciji i porodici. Svetozar Cvetković gradi lik Davida, Itanovog oca, tvrdoglavog, jednoumnog čuvara okoštale tradicije, vaspitanog na mržnji prema „neprijateljima”, Palestincima; ironija sudbine sofoklovske dubine dovešće ga u situaciju tragičnog otkrića o njegovim stvarnim korenima. Ivana Nikolić čvrsto i spretno gradi lik Itanove majke Nore, nešto mekše od muža u stavovima prema Itanovom ljubavnom izboru, zbog osnovnog majčinskog poriva da joj sin bude srećan.

Svetlana Bojković psihološki prodorno igra Leu, Davidovu lucidnu majku, a Miodrag Krstović njenog dostojanstvenog supruga Etgara, tolerantnijeg i otvorenijeg od sina, čuvara tajne koja će ga razoriti. Marija Pikić gradi lik Eden, izraelske vojnikinje koja se zaljubljuje u Vahidu, čvrstu i nežnu u isto vreme, dok Vladan Milić funkcionalno igra nekoliko likova, doktora, konobara i Vazana, mističnog lika koji povezuje ovaj i onaj svet, unoseći metafizička značenja. Ona jesu prisutna u njegovim rečima, ali nisu istinski snažna u celini scenskog jezika, zbog navedenog nedostatka stilske višeslojnosti u izvođenju, postojane punoće izraza, koju Muavadova drama traži.