Koje je ime pravo

Veoma uspešna i obimna izložba arhivskih dokumenata o knezu Pavlu Karađorđeviću u Arhivu Srbije i Crne Gore bila je samo povod da se pokrene pitanje o sudbini ove, pomalo zapostavljene, ustanove od izuzetnog nacionalnog značaja koja je od osnivanja 1950. godine, prateći sudbinu zemlje, više puta menjala ime. Aktuelno ime Arhiv je dobio 10. juna 2003. godine, nakon stvaranja sada već nepostojeće državne zajednice Srbije i Crne Gore. Međutim, kako smatra stručna javnost, ovo ime je neadekvatno, i prevaziđeno ne samo zato što zajednice SCG više nema već, pre svega, zato što se u ovoj ustanovi čuva dragocena arhivska građa iz perioda Kraljevine Jugoslavije i socijalističke Jugoslavije.

Ovaj materijal nesumnjivo predstavlja nezaobilazni izvor za proučavanje jedne zemlje koja je postojala i to je, zapravo, najosnovniji argument, kako navodi direktor Arhiva SCG Miladin Milošević, da se ovoj ustanovi vrati njen prvobitni i jedino prihvatljiv naziv, a to je Arhiv Jugoslavije.

Pored naučnika, istraživača, istoričara, ovu inicijativu podržao je i ministar kulture Vojislav Brajović. On je na nedavnom otvaranju izložbe o knezu Pavlu izjavio da "ova ustanova treba da nastavi rad, ali pod imenom Arhiv Jugoslavije ili Arhiv istorije Jugoslavije" što je propraćeno burnim aplauzom.

Ministar kulture Vojislav Brajović za "Politiku" kaže da Arhiv Srbije i Crne Gore predstavlja mrtav arhiv koji treba takvog sačuvati.

- Reč je o neprocenjivom istorijskom blagu jedne države koja je nekada postojala i ta se riznica više neće puniti. Arhiv zato treba sačuvati kao muzejsku vrednost. Bojim se da bi sukcesijom došlo do toga da svaka republika bivše Jugoslavije zatraži neke svoje materijale. Arhiv bi se onda rasturio, rasprčkao. Ostalo bi, možda, nešto u Arhivu Srbije koji je takođe prepun i opterećen. Ja samo predlažem, ne odlučujem, a konačnu reč daće Vlada Srbije, ističe Brajović, dodajući da Arhiv SCG predstavlja značajnu ustanovu koja bi pružila dosta podataka, čak i uživanja onome koji bi u nju došao da nešto pročita i vidi.

Direktor Arhiva SCG Miladin Milošević smatra da nakon formiranja državne zajednice Srbije i Crne Gore nije trebalo menjati naziv Arhiva.

- Ovakvo mišljenje nemamo samo mi, zaposleni u Arhivu SCG, već celokupna srpska nauka sem, možda, izuzetaka koji se gade na samo pominjanje imena Jugoslavije. Definitivno, od ovog nema boljeg naziva, rekao je za "Politiku" Milošević i dodao:

- Postaraću se dokle god sam na ovom mestu da sačuvam integritet arhivske građe i da se ovaj dragoceni materijal, sukcesijom, ne rasparča. Nematerijalno kulturno dobro koje se čuva u našim depoima ima jedino punu funkciju kao celina.

Prema rečima direktora Arhiva, u arhivskoj građi najviše je zastupljena srpska istorija, a Srbija je oduvek vodila računa o ovoj ustanovi i dan-danas je finansira. Logično bi bilo da materijal u potpunosti pripadne Srbiji.

Naš sagovornik još ističe da je u interesu naše države da sačuva arhivski materijal iz perioda kraljevine Jugoslavije i socijalističke Jugoslavije jer nema važnijeg arhiva na Balkanu i u jugoistočnoj Evropi od našeg. U njemu se čuvaju dokumenti koji su veoma važni za proučavanje naše istorije. O tome su svedočili i gosti iz inostranstva koji su učestvovali na brojnim okruglim stolovima, u organizaciji Arhiva SCG.

Podsećanja radi, u Arhivu Srbije i Crne Gore čuva se 777 fondova - zbirki, u količini oko 22.000 dužnih metara građe na osnovu kojih je moguće sagledati konstituisanje nove Jugoslavije, izgradnju novog ustavnog poretka, obnovu ratom porušene zemlje, rečju - ekonomski razvitak i preobražaj države. Posebno su interesantni lični fondovi i zbirke nastale radom istaknutih političkih, kulturnih, javnih i drugih ličnosti, kao što su zbirke Jovana Jovanovića Pižona, Milana Stojadinovića, Save Kosanovića, Dragoljuba Jovanovića, Vojislava Jovanovića Maramboa i dr. Iako je veliki broj arhivske građe nestao u ratnim razaranjima, sačuvani materijal predstavlja prvorazredni, neiscrpan i nezaobilazan izvor za naučna i druga istraživanja celokupnog političkog, društvenog, privrednog i kulturnog života Jugoslavije. Ovdašnja javnost se nada da će Vlada Srbije ovo imati u vidu kada bude odlučivala o budućnosti Arhiva.