Uvek prvi na liniji odbrane Srbije

Od Svetog Save i monaške diplomatije, preko diplomatije Viteškog reda zmaja i Dana srpske karijerne diplomatije stoji više od osam vekova. Prvom srpskom diplomatskom misijom smatra se prethodnica susreta Fridriha Prvog Barbarose i Stefana Nemanje, koja je upriličena na Carskom dvoru u Nirnbergu 1188. godine, a o tom događaju čuva se zapis biskupa Ditpolda iz Pasaua u „Annales Coloniensis Maximi” u Nemačkoj. Kopija je u Muzeju srpske diplomatije.

Danas je dan kada se srpski karijerni diplomatski korpus seća osnivača i rodonačelnika nemanjićke diplomatske škole – Stefana Nemanje, kao i grofa Save Vladislavića Raguzinskog, jednog od najvećih u istoriji svetske diplomatije, kome je, između ostalog, pošlo za rukom pre blizu 300 godina da pomiri dva velika carstva, rusko i kinesko, i da utvrdi granicu od oko 6.000 kilometara, koja je do danas izdržala test vremena.

Vekovima kasnije, Mihailo Idvorski Pupin činio je velika dela za srpski narod, nesebično se žrtvujući i dajući sve od sebe da pomogne Srbiji u Prvom svetskom ratu. Bio je najveći lobista u SAD i zahvaljujući njemu, u čast srpskog vojničkog stoicizma, heroizma i žrtve srpskog naroda, u Vašingtonu se 28. jula 1918. godine vijorila srpska zastava kao prva od ukupno dve u istoriji tog zdanja.

Nezaboravni Jovan Dučić, prvi srpski i jugoslovenski diplomata sa zvanjem ambasadora, pa Ivo Andrić, nobelovac, jedini diplomata koji je kao književnik i publicista 1961. godine dobio Nobelovu nagradu – ti doajeni srpskog karijernog korpusa bili su vrhunski intelektualci, višedimenzionalne ličnosti, danas bi rekli „multitasking persone”.

Branislav Nušić, Milan Rakić, Rastko Petrović, Ljubomir Mihailović, dr Milenko Vesnić, dr Slavko Grujić, Duško Popov (šifrovanog imena „Tricikl”, trostruki agent, po čijoj životnoj priči je Ijan Fleming sačinio holivudskog heroja Džejmsa Bonda, agenta 007), samo su neke od ličnosti koje pamti srpski diplomatski korpus.

Prve žene diplomate za svoju rodonačelnicu imaju kneginju Milicu, koja je posle Kosovskog boja 1389. godine imala teške pregovore sa Bajazitom i borila se da očuva Srbiju. Prve žene karijerne diplomate izborile su zvanje ambasadora tek posle Drugog svetskog rata, i to narodni heroji Stana Tomašević Arnesen i Sonja Dapčević Oreščanin, kao i Ljubica Stanimirović, prva žena ambasador u misiji pri međunarodnoj organizaciji Unesko.

Slavna su poglavlja istorije srpske diplomatije, koja od 2015. godine obeležava svoj dan, zahvaljujući odluci Vlade Srbije, na čijem čelu je tada bio predsednik Aleksandar Vučić, a na predlog tadašnjeg ministra spoljnih poslova Ivice Dačića.

Inicijativu za uspostavljanje Dana diplomatije pokrenuo je 2013. godine sorbonski diplomac, autor knjige o Taljeranu i Abrahamu Linkolnu, Dragutin Todorić, u svojoj 101. godini. Za Dan srpske karijerne diplomatije utvrđen je 29. maj, dan kada je 1839. godine ustanovljena Knjaževska kancelarija inostranih dela.

Za proteklih 10 godina, titule vitezova svetosavskog pacifizma ponelo je svega nekoliko društvenih aktivista i ličnosti koje su se istakle u negovanju vrednosti srpskog naroda, a za očuvanje osnovnih postulata na kojima počiva kodeks srpskog karijernog korpusa – integritet, čast i dostojanstvo služenja otadžbini, svega dva viteza reda zmaja, dok je za diplomatsku izuzetnost titulu ponelo pet diplomata.

Deo svedočanstva o tome nalazi se u Muzeju srpske diplomatije. Pored oklopa viteza iz 16. veka, Nobelove nagrade Ive Andrića, ličnih predmeta istaknutih srpskih diplomata, ovde se nalazi i Memorijalna vitrina, svojevrsna crna hronika diplomatske službe, u znak sećanja na oko 100 brutalno ubijenih kolega diplomata i službenika od 1945. do danas.

S obzirom na višestruko složene uslove delovanja koje nameće ojačan, ali još ozbiljnim problemima opterećen međunarodni položaj Srbije, naša diplomatija se uvek kao prva, preventivna odbrana, nalazi na liniji vatre. Međutim, za razliku od, na primer, vremena kada je naša diplomatija, u vreme Pokreta nesvrstanih, bila četvrta na svetu po svom uticaju, danas je sve više na delu direktna, predsednička diplomatija, koja je umnogome zamenila dugotrajne diplomatske procedure. Ipak, jačanje karijernih redova i dalje predstavlja kičmu svake diplomatske službe u svetu.

Nemačka profesionalna diplomatija u svom korpusu ima oko 30.000 zaposlenih i čak 254 ambasadora koji su dvostruki doktori nauka, ima svoju zakletvu i internat za diplomatska usavršavanja. Ruska diplomatija ima svoju zastavu, himnu i diplomatsku uniformu. SAD samo u ambasadi u Egiptu imaju jednu od najvećih diplomatskih misija sa oko 2.800 ljudi. Britanska diplomatska služba ima najrazgranatiju mrežu kulturnih centara na svetu, zahvaljujući kojoj su engleski jezik i kultura postali predominantni u međunarodnim odnosima, u kojima je svojevremeno diplomatski jezik bio francuski.

Srpska karijerna diplomatija, rezidencijalno i nerezidencijalno, pokriva čak 178 od 193 zemlje članice UN i bori se u diplomatskoj areni 365 dana u godini sa deset i više puta manjim brojem ljudstva. Veština i inicijativa, obučenost i dobro poznavanje istorije i geopolitičkih kretanja, sposobnost i samopouzdanje su zato instrumenti kojima srpska diplomatija može da premošćuje izazove.

Nove generacije diplomata Teslinog naroda imaju čast i privilegiju da stasavaju i nastavljaju da grade budućnost Srbije stojeći na ramenima gorostasa diplomatije i čovečanstva koji su se nosili sa izazovima svojih epoha.

Na današnji dan red je da odamo počast svima koji su ugradili sebe u istoriju srpske i svetske diplomatije. A gradili su razne puteve – monaške, karijerne, naučne, vojnoobaveštajne, kulturne, javne, tajne, a danas i šampionske, sportske diplomatije.

*Ambasador, vitez reda zmaja srpske diplomatije