Sudbine iskorenjenih ljudi

Nastala prema motivima iz Puškinovih pripovedaka „Mećava”, „Pucanj”, „Stanica zelena” i „Seljančica”, predstava „Puškin. Slučaji” u mozaičkoj i otvorenoj formi istražuje značenja slučajnosti, kroz nekoliko različitih pripovesti (dramaturgija Filip Vinogradov, Daniel Kovačević). Fragmentarna radnja otkriva čudnovate okolnosti jednog neplaniranog venčanja, koje će se mnogo kasnije ukazati kao tlo nicanja druge (neočekivane) sreće, zatim večite, brutalne sukobe između muškaraca (zbog žena), kao i sumorne živote u provincijskom bespuću. Na svedeno dizajniranoj sceni, uz diskretno dodavanje potrebnih rekvizita, glumci u narativno-dramskom obliku uzbudljivo otkrivaju neobične tokove događaja. Režija Filipa Vinogradova donela je neobičnu svežinu na našim repertoarima koji vape za novinama u scenskom jeziku. Osobenost pristupa uspostavlja se već na početku, s ponavljanjem prizora venčanja u crkvi, što se može tumačiti kao naglašavanje značenja varljive sudbine, a tako se ukazuje i na prisustvo reditelja, što će kasnije doneti i puniji smisao. Po dramsko-epskoj snazi posebno se izdvaja ekstatična spoznaja o identitetu mladoženje, u prvom delu („Mećava”), kao i tragično saznanje o smrti oca kome je prepuklo srce zbog odlaska kćerke u Beč, u trećem delu („Upravnik poštanske stanice”).

Evgenija Ješkina, Danilo Kovačević, Rade Maričić i Nikola Štrbac spretno grade različite likove, upadljivo se igrajući, i uživajući u toj vrcavoj teatralnosti koja ima i komička značenja, između ostalog zbog namernog odsustva realizma, na primer, u slučaju kad muški, bradati glumci igraju žene. Izvođenje prate titlovi na ruskom jeziku, i glumci povremeno govore i ruski (premijerna publika je bila srpsko-ruska). Gledaoci se postojano i višestruko angažuju, dobijamo tekstove koje čitamo u pauzi između scena, naratori nam se direktno obraćaju i povremeno izvode gledaoce iz prvih redova, da plešemo s njima, ili da ih fotografišemo. Forma izvođenja, dakle, vrlo je otvorena, brehtovska, iluzija se bespoštedno razbija, narator nas između ostalog uvodi u okolnosti rekontekstualizacije Puškinove radnje, autoironično se poigravajući krhotinama smrvljenih očekivanja. Na tom prostoru, takođe, dolazi do probijanja važnih pitanja, koja nam se direktno postavljaju, ukazujući i na svevremenost Puškinovih značenja, odnosno prepoznavanja njegovih ideja u našem vremenu. Otvaraju se, između ostalog, teme identiteta, smisla življenja i umetničkog stvaranja, slobode, represije i promena, zatim odsustva punoće življenja, nametnutih života i nedosegnute istine, koja prolazi mimo nas. U vezi s njima, u više navrata, ne bez ironije, problematizuje se režija, kao vid odsustva slobode, nametanja postupaka i delovanja, na ovoj sceni, ali i u stvarnosti, kao njenom polazištu.

Neobična otvorenost izvođenja i bavljenje pitanjima umetničke i političke slobode karakterišu i predstavu „U potrazi za domom”, vrlo osobenog polazišta. Scenski tekst, koji je sastavila i režirala Anđelka Nikolić, polazi od doktorskog rada fotografkinje Jelene Vladušić, s kojim se autorka susrela tokom istraživačkog rada na tematski bliskoj predstavi „Sirota Mileva iz Bosne u našoj civilizaciji godine 1878”, prošle godine u Narodnom pozorištu u Subotici. Sastavljen od osamnaest prizora, ovaj tekst se bavi radom Vladušićeve, fotografijama izbeglica, šireći problematiku na globalnu izbegličku krizu, njene uzroke i posledice, predstavljene i istraživane iz različitih uglova.

Dve glumice, Andrijana Dragnić i Jana Dekanski, igraju brojne likove, od fotografkinje, preko njenih roditelja, kolega i profesora, do psihologa, novinara, publike, mozaički oživljavajući složen svet umetničkog stvaranja, ali i društveno-političkih kriza. Pripovesti o ljudima s fotografija su angažovane i dirljive, ali su povremeno dodati komični, karikaturalni začini, na primer, u slučaju oblikovanja predstavnika medija. Tokom cele predstave prikazuju se slajdovi, ali i materijalne fotografije, svedočanstva o tragičnim žrtvama izbegličkih talasa. U izvođenje su uključeni i audio-snimci, izjave glumaca i glumica Narodnog pozorišta iz Subotice, koji su proučavali fotografije, tokom procesa rada na predstavi „Sirota Mileva iz Bosne u našoj civilizaciji godine 1878”. A takođe smo uključeni i mi, gledaoci, koji sedimo ukrug, na kamernom prostoru Ostavinske galerije, deo smo oživljavanja potresnih životopisa, ali i smrti, stradale dece, sirijskih izbeglica. Svedoci smo slika njihovih sitnih, beživotnih tela, izbačenih na obale Sredozemnog mora, u ovom nesvakidašnjem scenskom činu, izazovnom spoju predavanja-performansa i dramske igre koja osvešćuje tragediju iskorenjenih bića.