Vidovdanski uspon do Kapije slobode

Od našeg specijalnog izveštača

Kajmakčalan, Grčka – Grupa srpskih novinara i poštovalaca naše istorije vidovdanski praznik obeležila je penjanjem stopama solunskih boraca na Kajmakčalan, poznati vrh grčko-makedonske planine Nidže. Posle uspona kamenitim golim padinama koji je trajao oko dva sata, kao učesnici tradicionalnog pešačenja odali smo poštu hrabrim borcima jedne od najznačajnijih bitaka za našu zemlju u Prvom svetskom ratu. Ispred male kapele Sveti Petar, sa urnom u kojoj se nalazilo srce Arčibalda Rajsa po njegovoj želji, na Kajmakčalanu su se vijorile stara pukovska vojna i ostale srpske zastave.

U bici na Kajmakčalanu koja je vođena od 12. do 30. septembra 1916. godine naša vojska razbila je najjače bugarsko uporište Borisov vrh, koji su vojnici ove države tako zvali po svom caru smatrajući ga neosvojivim. Potiskujući bugarsku vojsku sa ove teritorije tom pobedom, naši vojnici nazvali su ga Kapijom slobode smatrajući da su prvi put zakoračili na tlo svoje otadžbine, a oslobađajući potom u novembru i Bitolj. Smatra se da je ovom prvom pobedom srpske vojske oslobođen prvi komad otadžbine.

Kajmakčalanska bitka upamćena je po teškim uslovima u kojim na kamenitom brdu nisu mogli da se kopaju rovovi i, pre svega, po ogromnom broju žrtava. Po zvaničnim podacima, to su 4.643 poginula, 2.000 nestalih i 30.000 ranjenih vojnika, od čega su tri četvrtine njih bile iz Drinske divizije.

Ovaj vidovdanski pešački pohod na Kajmakčalan organizovala je članica istoimenog udruženja i urednica sajta „Kajmakčalan”, koja poslednjih godina ovde živi, Biljana Marčeta, koja je podstakla otkrivanje i očuvanje zaboravljenih i nepoznatih grobova srpskih junaka na ovom tlu kao i obnovu starih poznatih grobnica i spomenika. Tim povodom, kao grupa novinara i ostalih učesnika vidovdanskog hodočašća idući putevima solunskih boraca obišli smo prethodno više značajnih spomenika.

Na putu kroz severnu Grčku, kao najznačajniji spomenik solunsko groblje palih boraca Zejtinlik, jedno od najvećih srpskih vojničkih grobalja na kojem su, u grobnicama i spomen-kosturnici, položene kosti 7.441 vojnik izginuo na solunskom stratištu. Takođe, spomen-kompleks posvećen vojskama država saveznika u Polikastru. Tom prilikom istoričar Jovan Milinković izrecitovao je stihove pesme „Boj na Moravi” posvećene hrabrom vojniku Radivoju Nikoliću pesnika Mihajla Jankovića. Na našem putu bio je i Solun, i u njemu rezidencija Karađorđevića, kao i Crkva Svetog Dimitrija. Potom i grad Edesa u kojem je tokom bitke na Kajmakčalanu boravio kralj Petar sa svojim štabom i u kojem se nalazi crkva koju je podigao car Dušan.

Obišli smo i spomenik palim borcima Moravske divizije kao i železničku stanicu koju su sagradili naši vojnici. U prolasku kroz Makedoniju poklonili smo se pred Spomen-kosturnicom regruta žrtava Valandanskog bugarskog pokolja iz 1915, a ratnicima-junacima odali smo poštu i na  srpskom vojničkom groblju u Bitolju.

Posle Vidovdanskog pohoda, u skladu sa vremenskim prilikama, po najavama predstoje još tri organizovana kolektivna uspona na Kajmakčalan – na Petrovdan, 12. jula, zatim 23. avgusta i 20. septembra.