Ponos i gorčina

Niš – Sredinom ovog meseca u kompleksu Starog groblja u Nišu obeležena je značajna godišnjica. Članovi udruženja koje neguju slobodarske tradicije grada na Nišavi obeležili su vek od smrti Todora Stankovića, legendarnog junaka i ratnika iz perioda borbi za oslobođenje Niša od Turaka od 1876. do 1878. Na spomen-obeležje znamenitog Nišlije vence i cveće položili su potomci Todorovi i članovi boračkih udruženja, predstavnici gradskog rukovodstva i Nišavskog okruga, Vojske Srbije, policije i ratni veterani.

Ukazana je počast Todoru Stankoviću, koji je do sada jedino pominjan kada je obeležavana godišnjica oslobođenja Niša od Osmanlija. Ovaj ratnik-junak je 11. januara 1878. zastavu ustanika doneo do najviših zidina niške tvrđave, sa kojih je oglasio pobedu srpske vojske i predaju Turaka posle više od 400 godina okupacije grada.

Tek sada se od potomaka legendarnog ratnika i malog broja istoričara moglo saznati da je Todor Stanković bio ne samo učesnik već i organizator oslobodilačkih ratova u drugoj polovini 19. veka, ali i prvi načelnik grada Niša posle oslobođenja od viševekovnog osmanlijskog ropstva, istoriograf, pisac, diplomata i doajen srpskog novinarstva. Njegov spomenik, kao i spomen-obeležja velikog broja znamenitih Nišlija na Starom groblju, pronađen je i uređen zahvaljujući neumornom Miroslavu Veličkoviću, entuzijasti i istoričaru amateru, koji je i Staro groblje, i mnoga groblja na Balkanu i humke na stotine srpskih ratnika sačuvao od zaborava u svojoj knjizi „Spomenici srpskih vojnika, ratnika i heroja”.

Todor Stanković svakako spada među najznačajnije ličnosti Niša u bogatoj istoriji grada. Ne samo zbog ratničke prošlosti i činjenice da je obavljao najodgovornije dužnosti u Nišu i niškom srezu, već i zbog diplomatske karijere – bio je konzul u Prištini, Skoplju, Bitolju i Solunu, odlično je govorio turski, grčki, bugarski i ostale jezike naroda na Balkanu. Kao učesnik svih ratova za oslobođenje od 1876. do 1918. godine, ovenčan je Ordenom Svetog Save prvog stepena i Zlatnom medaljom za vojničke vrline kao konjički potpukovnik u rezervnom sastavu.

Sve je to rečeno s ponosom na obeležavanju sto godina od smrti niškog velikana, onog istoga dana kada je po ko zna koji put rečeno da je Staro groblje opet bilo meta vandala, da su skrnavljeni spomenici nosilaca Albanske spomenice, Karađorđeve zvezde i drugih odlikovanja, da su srušena spomen-obeležja i biste učesnicima Velikog rata ili skulpture podignute nekadašnjim niškim privrednicima i industrijalcima.

A njihova herojstva i dela obavezuju grad na Nišavi i njegove žitelje da se Staro groblje, kao spomenik kulture pod zaštitom države, bolje čuva. I sačuva.