Duga istorija srpske zajednice u Trstu

Istorija Italije i Srbije isprepletana je kroz vekove. Čast je istrajavati na ovim vezama, prijateljstvu, očuvanju našeg identiteta u ovoj dinamičnoj zemlji. Posebno imajući u vidu da su zapadni mediji poslednjih 30 godina učinili mnogo da naruše vekovni ugled srpskog naroda, šireći neistine i iskrivljujući stvarnost, kaže za „Politiku” Lidija Radovanović, predsednica Saveza Srba u Italiji, sa kojom smo razgovarali o misiji negovanja odnosa srpskog i italijanskog naroda, odnosno aktivnostima na kojima istrajava sa svojim timom saradnika, uz komentar:

– Naši primarni ciljevi jesu očuvanje jezika, religije, kulture i identiteta, jačanje saradnje s maticom i promovisanje srpske zajednice u Italiji. Druženja i kontakti s maticom izuzetno su važni jer učvršćuju zajedništvo i prenose tradiciju na mlađe generacije.

– Važno je precizno definisati i dosledno sprovoditi programe predstavljanja naše kulture, kako bismo očuvali identitet i približili srpsku umetnost italijanskoj i međunarodnoj publici. Posebno insistiramo na autentičnosti i kvalitetu u svemu što radimo i da to zainteresuje mlade Srbe, druge ili treće generacije.

Istorija Srbije i Italije duboko je isprepletana, još od antičkih vremena, kada je na prostoru današnje Srbije rođeno 18 rimskih imperatora, što je temelj za dijalog i kulturnu saradnju.

– Naša saradnja sa italijanskim institucijama kulture zasniva se na međusobnom uvažavanju, zajedničkim projektima i promociji univerzalnih vrednosti kroz umetnost, jezik i nasleđe. Kroz izložbe, koncerte, tribine i partnerske programe radimo na tome da se srpska kultura predstavi Italiji dostojanstveno i savremeno, gradeći mostove razumevanja i prijateljstva, kaže Lidija Radovanović i dodaje:

– Italijanski narod je tradicionalno prijateljski nastrojen prema Srbima, posebno kada nam je italijanska kraljevska mornarica pritekla u pomoć u Prvom svetskom ratu, a Trst je grad koji vekovima spaja različite kulture i narode. Srpska zajednica ovde ima dugu istoriju, doprinela je trgovini, umetnosti, zdravstvu... Ono što nas povezuje jeste otvorenost, hrišćanski duh, poštovanje tradicije i želja da zajedno gradimo mostove razumevanja i saradnje.

Začetak savremenog razvoja Trsta počinje za vreme vladavine cara Karla Šestog, koji ga je 1718. godinom proglasio slobodnom lukom. U takvim uslovima doseljavali su se trgovci i zanatlije iz raznih delova Evrope, uključujući prvenstveno Srbe, Grke, Jermene, Jevreje, Švajcarce...

Već 1736. u Trstu su stalno nastanjeni srpski trgovci iz Hercegovine, Bosne, Crne Gore i Dalmacije. Poveljom Marije Terezije 1751. dozvoljeno je Grcima osnivanje pravoslavne zajednice i izgradnja pravoslavnog hrama, posvećenog Svetom Spiridonu, kojoj su se Srbi pridružili i aktivno pomogli.

Godine 1756. osnovana je zajednička grčko-srpska crkvena opština, ali zbog neslaganja u vezi s jezikom bogosluženja dolazi do razdvajanja 1782. godine. Srbi zadržavaju hram, ali ga zbog lošeg tla ruše 1861. godine i odmah započinju gradnju novog. Sadašnji hram Svetog Spiridona završen je i osvećen 1869. godine, a projektovao ga je arhitekta Karlo Maćakini iz Milana.

Srbi u Trstu, pored hrama, imaju i srpsku školu „Jovan Miletić”, biblioteku, crkveni hor i srpsko groblje posvećeno Svetom Đorđu.

Savez Srba u Italiji je krovno udruženje koje okuplja 12 kulturnih i sportskih udruženja sa teritorije Italije, pre svega iz severoistočnog dela, gde je prisustvo Srba najzastupljenije. Sačinjavaju ga udruženja: „Duga” (Montekio), „Graditi budućnost” (Trevizo), „Jelek” (Arzinjano), „Kruna” (Skio e Tiene), „Mladost” ( Lonigo), „Nikola Tesla” (Udine), „Pontes Mostovi” (Trst), „Sloga srpske dijaspore” (Udine), „Sloga” (Vićenca i Basano del Grapa), „Sveti Sava” (Valdanjo), „Tamo daleko” (Bruniko), „Vuk S. Karadžić” (Trst).

– Srbi su u Italiju masovno emigrirali devedesetih godina prošlog veka, u toku i posle raspada bivše zemlje. Reč je o sunarodnicima, ne samo iz sadašnje Srbije nego i iz Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Crne Gore i Makedonije. Pored Srba koji žive u Trstu već skoro tri veka, najbrojniji Srbi su u regiji Veneto, u okolini grada Vićenca, gde ih živi oko 20.000, napominje predsednica Saveza Srba u Italiji uz naglasak da i te kako sarađuju sa svih pet srpskih pravoslavnih crkvenih opština u Italiji: u Trstu, Vićenci, Milanu, Rimu i Udinama, Porćiji i Trevizu, kao i sa njihovim sveštenicima, za koje je nadležno njegovo preosveštenstvo episkop Andrej Eparhije Italije, Malte i Švajcarske.

Posebnu pažnju, kako kaže, posvećuju negovanju srpske dopunske škole. Nastava se odvija na 11 nastavnih mesta, uglavnom u prostorijama crkvenih opština i udruženja članica.

– U okviru humanitarnog rada imamo decenijsku saradnju sa dobrotvornom organizacijom „Majka devet Jugovića” Eparhije raško-prizrenske i kontinuiranu akciju za „Pomoć za Narodne kuhinje na Kosovu i Metohiji”. Poslednje dve godine sarađujemo i sa HO „Kosovsko Pomoravlje” iz Parteša u akciji „Kupuj domaće, kupuj sa Kosmeta”, plasirajući domaće proizvode sa Kosova i Metohije u Italiji, kako bismo pomogli mladim porodicama proizvođačima da ostanu na Kosmetu i opstanu od svog rada – priča naša sagovornica.