Burna i bogata prošlost traži i poštovanje

Niš – Svake godine krajem avgusta i početkom septembra Aleksinac obeležava izuzetno vredne i vrlo značajne istorijske događaje iz 19. veka – Bitku na Deligradu 1806. godine i sedamdeset godina kasnije junačku pogibiju srpsko-ruskog dobrovoljca pukovnika Nikolaja Rajevskog. Aleksinčani se diče ovom svojom istorijom – burnom, bogatom i junačkom prošlošću. Međutim, o njoj se nažalost veoma retko govori.

Bitka i pobeda srpskih ustanika na Deligradu 3. septembra jedna je od najznačajnijih u Prvom srpskom ustanku. Posle višednevnih okršaja ustanici predvođeni voždom Karađorđem Petrovićem katastrofalno su porazili mnogobrojniju, jaču i bolje naoružanu tursku vojsku i sprečili je da probije Đuniski klanac. Osujetio je srpski vožd naredbu iz Visoke Porte i sultana Selima Trećeg da se slomi pobunjena Srbija. Deligrad je sve do sloma Prvog srpskog ustanka 1813. godine ostao neosvojiva tvrđava.

Tačno 70 godina kasnije, u drugoj polovini avgusta u bitkama na uzvišenju Šumatovac iznad Aleksinca i kod sela Gornji Adrovac na levoj obali Južne Morave, osmansku vojsku zaustavila je junačka srpska vojska u napadu na Kneževinu Srbiju u Prvom srpsko-turskom ratu. U pomoć srpskim herojima neposredno pre toga stiglo je oko 3.000 ruskih dobrovoljaca, koje je predvodio ruski pukovnik Nikolaj Rajevski, učesnik bitke kod Tašlenta i misionar Sveslovenskog saveza – za Balkan i Srbiju.

Na čelu ruskih dobrovoljaca i srpskih jedinica, pukovnik Nikolaj Rajevski hrabro je poginuo kod Gornjeg Adrovca, gde je njemu u čast sagrađena Crkva Svete Trojice, kasnije Ruska, odnosno Crkva ljubavi. Pukovnik Rajevski posle pogibije sahranjen je u porti manastira Sveti Roman, između Aleksinca i Ražnja. Godinu dana kasnije uz najviše vojne i državne počasti, posmrtni ostaci hrabrog dobrovoljca ispraćeni su iz Beograda u njegovu domovinu. Njegovo srce je, međutim, po ličnoj volji i sopstvenoj želji junaka ostalo u Srbiji. Pukovnik Nikolaj Rajevski bio je inspiracija slavnom Lavu Tolstoju za lik grofa Vronskog u romanu „Ana Karenjina”.

Odbrambeni šančevi Karađorđevih junaka kod Deligrada iz kojih je ispisivana istorija pobunjene Srbije zapušteni su i zarasli su u šiblje. Skoro i da se ne vide, do neprepoznatljivosti odlaze u zaborav. Ni o Ruskoj crkvi, prelepom hramu ljubavi, ne brine se mnogo. Inicijative da se sredi i uredi kao spomenik kulture i istorije, pokretane prethodnih godina i decenija, uglavnom su ostale „mrtvo slovo na papiru”…