Žandarmi iz Bele Crkve žrtve ideološkog terora

Šabac – Hici iz pištolja marke „štajer“, kojim je 7. jula 1941. godine u Beloj Crkvi kod Krupnja komunista Žikica Jovanović Španac ubio žandarmerijskog narednika Bogdana Lončara i kaplara Milenka Brakovića, nisu označili početak ustanka protiv nemačkog okupatora. Bili su ispaljeni iz ideološko-političkih razloga u žrtve progona i nasilja od strane pripadnika partizanskog pokreta, čime je povređeno njihovo pravo na život – odlučio je Okružni sud u Šapcu u postupku rehabilitacije pokojnih Lončara i Brakovića.

Zahtev za rehabilitaciju žandarma podnela je novinar iz Šapca Stana Munjić, autor knjige „Sin srpskog Ivanjdana“, nastale na osnovu dnevnika i neposrednog kazivanja Lončareve supruge Božice. Munjićeva je navela da se datum ovih ubistava i dalje uzima kao početak ustanka, iako ga je 9. jula 2001. godine republički parlament ukinuo kao državni praznik, što je svojevrsna manipulacija istorijom. Ona smatra da Lončar i Braković nisu bili izdajnici srpskog naroda i sluge okupatora, već prve žrtve građanskog rata u Srbiji.

Bogdan Lončar bio je rođen 1907. godine u Jošani kod Udbine, od oca Koste Lončara i majke Milice, a Vojnopodoficirsku školu u Sremskoj Kamenici završio 1935. godine, kao prvi u rangu. Kasnije je radio u kancelariji prvog kraljevog ađutanta u Starom dvoru, da bi posle sloma Jugoslavije u kratkom aprilskom ratu 1941. godine, sa porodicom izbegao u Mačvanski Pričinović kod Šapca. Zatim je po naređenju preuzeo žandarmerijsku stanicu u Zavlaci kod Krupnja, u kojoj je radio zajedno sa kaplarom Milenkom Brakovićem, rođenim 1907. godine u selu Donja Vrbava kod Gornjeg Milanovca, od oca Koste Brakovića i majke Jovanke.

Mladi podoficir bio je oženjen Božicom (Bosom), ćerkom Ličanina Rada Đukića, koji se iz daleke Amerike vratio brodom da kao dobrovoljac ratuje za Srbiju protiv Austro-ugarske imperije, a koja je potpisniku ovih redova takođe ispričala tragičnu sudbinu svoje porodice:

„Uoči Ivanjdana 1941. sanjam ružan san. Igram i pevam u kolu, a soba puna sveća, guši me dim, jedva dišem. Ustanem, a suze same teku. Razmišljam o svojima, okupacija je, brinem se... Ujutro, čudan san mi priča i Bogdan. Kao, išao on putem, upao u neki bunar, pružao ruke da ga spasu, ali ga je zemlja zatrpala. Malo potom, dođe naređenje iz Komande u Krupnju da se ide u Belu Crkvu i vidi zašto se narod okupio. Znamo da je veliki crkveni praznik Ivanjdan, ali su okupljanja bila zabranjena. Bogdan je otišao na zadatak, a ja sam čitav dan provela pazeći šestomesečnog jedinca Zorana.“

Detalje tragedije udovici Bogdana Lončara ispričao je Stanko Popović, jedan od očevidaca događaja:

„Kada je završena služba u crkvi, pop i crkvenjak su kazali da muškarci ostanu, jer će biti održan zbor. Nešto iza podneva došlo je petnaestak ljudi, od kojih su neki bili naoružani. Žikica, jedan učitelj i Vladan Bojanić su držali govor. Potom su se pozdravili i otišli niz reku. Na nesreću, posle nekoliko minuta stigli su Bogdan i Milenko, koji su stali pod lipu, nazvali Boga, i pitali gde je predsednik. U tom trenutku iza okuke se pomolio Žikica. Žandarmi viknuše da stane, ali on ide i dalje, brzim korakom, pravo prema nama. Pošto je prišao malo bliže, na otprilike od 8 do 10 metara, izvadi pištolj i ja videh kako oba žandarma padoše“.

Bogdana je metak pogodio u fišeklije, koje su eksplodirale i nanele mu veliku ranu na stomaku. Tražio je da ga seljaci ubiju da se ne muči, a umro je sat i po kasnije, kada su mu dali da se napije vode. On i Milenko sahranjeni su sutradan u Zavlaci, na groblju kraj raskršća na putu Šabac – Krupanj. Božici je srce ponovo prokrvarilo 7. avgusta 1970. godine, kada joj je sin Zoran poginuo u saobraćajnoj nesreći nedaleko od Šapca. Memorijalni fudbalski turnir, koji je Božica nekoliko godina zaredom organizovala, ugasio se, jer se neko dosetio da pita „šta se to u gradu igra pod imenom neprijateljskog sina“.

Nažalost, blaga i skromna Božica, koja je ostatak svog života provela na relaciji groblje – kuća u Masarikovoj ulici broj 114, nije dočekala rehabilitaciju supruga Bogdana Lončara i Milenka Brakovića. Umrla je 7. marta ove godine u 84. godini života.