SPC danas slavi Srđevdan

Srpska pravoslavna crkva danas slavi Svete mučenike Sergija i Vakha – Srđevdan. Ovaj praznik, koji vernici uzimaju za krsnu slavu, upisan je u crkveni kalendar podebljanim slovom. Posvećen je rimskim dostojanstvenicima na dvoru cara Maksimijana koji su zbog pripadnosti hrišćanskoj veri i odbijanja da se poklone rimskim bogovima posečeni u Siriji.

Car Maksimijan ih je veoma cenio i uvažavao zbog njihove vernosti, mudrosti i hrabrosti sve dok nije saznao da su hrišćani. Pošto su odbili da zajedno s njim prinesu žrtve idolima rimskih bogova, svrgnuo ih je sa položaja i naredio da im umesto vojničkih odela obuku ženske haljine, da im oko vrata stave gvozdene obruče i da ih tako vode ulicama Rima. Zatim ih je poslao u Aziju kod namesnika Antioha, koji je svoj položaj zadobio zahvaljujući njihovoj preporuci caru.

U gradu Varvalisu su ih bacili u tamnicu, gde su Vakha tukli sirovim volovskim žilama dok mu nisu razdrobili telo udarcima pod kojima je uzdahnuo. Iz njegovog mučenog tela izašla je sveta duša i na anđeoskim rukama otišla je Gospodu.

Sutradan je Sergeju obuli gvozdene opanke iznutra načičkane ekserima i poterali ga u Rosaf u Siriji, gde su mu, posle mučenja, odsekli mačem glavu u blizini reke Eufrata. I njegova sveta duša otišla je u Raj da tamo zajedno ca Vakhom, drugom cvojim, prime vence clave becmrtne. Obojica su postradali oko 303. godine.”

Proslavljanje u Srbiji

Prema jednoj priči, prilikom prenosa moštiju Svetog Save iz Trnova, u Mileševu su prenete i mošti Svetih Sergija i Vakha, gde je odranije postojao kult ovih svetitelja, o čemu svedoče i njihove freske iz najranijeg perioda freskopisa u Mileševi.

Srđevdan pripada slavama za koje se priprema mrsna hrana, izuzev ako taj dan pada u sredu ili petak. Na ikonama se Sveti Sergije i Vakho predstavljaju u običnim tadašnjim odorama sa krstom i mitrom, kao znakom mučeništva.

U srednjovekovnoj Zeti Srđevdan je bila jedna od najvećih slava. Danas je kao slava Srđevdan rasprostranjen na području Primorija i cele Bosne, gde je značajnije koncentrisan u okolini Vlasenice, Tešnja, Dervente, Dubice, Prijedora i Krupnja. U Šumadijskoj eparhiji Srđevdan slavi oko 250 svečarskih domova. U okolini Valjeva su Svetog Srđa kao svog zaštitnika praznovali obućari, a u Gruži su ga svetkovali radi srdobolje. Sveti Srđ se smatra volujskim svecem, pa se toga dana volovi ne uprežu za rad.

Prema narodnom kalendaru, Srđevdan se smatra jednim od graničnih dana na prelazu iz jeseni u zimu.