Težnja ka ostvarenju kineskog sna

Odlukom Stalnog komiteta Kineskog narodnog kongresa (KNK), 25. oktobar je u toj državi označen kao Dan sećanja na povratak Tajvana. Odluka najvišeg zakonodavnog tela u Narodnoj Republici Kini, na 80. godišnjicu obeležavanja pobede kineskog naroda u Ratu otpora protiv japanske agresije i Svetskog antifašističkog rata, višeslojno je simbolična i realna.

Na kraju Drugog svetskog rata na Istoku, kineska vlada je 25. oktobra 1945. u Tajpeju upriličila zvaničnu ceremoniju prihvatanja kapitulacije Japana, koja je označila vraćanje Tajvana i još jednog ostrva Penghu domovini. Taj čin je bio snažan dokaz o obnavljanju suvereniteta kineske vlade nad najvećim nacionalnim ostrvom.

Bila je to najvažnija karika u istorijskom i pravnom lancu potvrde da je Tajvan deo Kine. To je, takođe, važan deo međunarodnog poretka razvijenog posle Drugog svetskog rata.

Istorijski i pravni presedani nedvosmisleno dokazuju da je Tajvan od davnina bio sastavni deo kineske teritorije. Arheološki nalazi ukazuju da su se drevni stanovnici Tajvana doseljavali sa kopna. Najraniji pisani dokument o Tajvanu potiče iz 230. godine nove ere, u zapisima lokalne komande tokom perioda kineska Tri kraljevstva (222–280 nove ere).

Od dinastija Song (960–1279) i Juan (1279–1368), Tajvan je tokom većeg dela istorije bio deo jedinstvene multinacionalne države. I tokom 50 godina japanske ilegalne okupacije, oružani i drugi otpor kineskih sunarodnika na Tajvanu kolonijalnim vlastima nikada nije prestao.

Usred Drugog svetskog rata, 27. novembra 1943, u Kairskoj deklaraciji čelnici savezničkih Kine, Sjedinjenih Američkih Država i Velike Britanije izjavili su da im je cilj povratak Kini svih teritorija koje je Japan oteo, poput severoistoka zemlje, Tajvana i Penghua. U Potsdamskoj deklaraciji SAD, Sovjetskog Saveza i Velike Britanije iz jula 1945. potvrđeno je da uslovi Kairske deklaracije moraju biti ispunjeni.

Septembra iste godine imperijalni Japan potpisao je akt o kapitulaciji, obavezujući se da će poštovati uslove deklaracija. Tog trenutka Kina je povratila Tajvan de jure.

Od tada su međunarodni dokumenti, uključujući tri zajednička kinesko-američka saopštenja, četiri kinesko-japanska politička dokumenta i rezolucije Ujedinjenih nacija, potvrdili da je Tajvan deo Kine. Tako je povratak Tajvana Kini bio ne samo rezultat rata već i princip priznat međunarodnim pravom.

Povrh toga, na 26. zasedanju Generalne skupštine UN, 25. oktobra 1971, velikom većinom je usvojena Rezolucija 2758. Ona „odlučuje da obnovi Narodnu Republiku Kinu u svim njenim pravima i prizna predstavnike njene vlade kao jedine legitimne predstavnike Kine u Ujedinjenim nacijama i odmah protera predstavnike Čang Kaj Šeka iz Ujedinjenih nacija” i „svih povezanih organizacija”. Rezolucija je jednom zauvek rešila pravno i proceduralno pitanje o zastupljenosti čitave Kine, uključujući Tajvan, u UN kao političkoj organizaciji, ističe zvanični Peking.

Rezolucija 2758 svečano potvrđuje i u potpunosti oličava princip „jedne Kine”. Osnovni smisao tog principa uključuje da u svetu postoji samo jedna Kina; tajvanski region je sastavni deo teritorije Kine; vlada Narodne Republike Kine je jedina legitimna vlada koja predstavlja čitavu Kinu, tumače u Pekingu.

Rezolucija 2758 u potpunosti je isključila svaku mogućnost stvaranja „dve Kine” ili „jedne Kine, jednog Tajvana”. Od tada u svim zvaničnim dokumentima UN stoji naziv „Tajvan, provincija Kine”.

Usvajanje Rezolucije 2758 imalo je širok i dubok politički uticaj na praksu međunarodnih odnosa. Princip „jedne Kine” učinjen je osnovnom normom međunarodnih odnosa i preovlađujućom saglasnošću u međunarodnoj zajednici. Do danas su 183 države razvile diplomatske odnose s NR Kinom na osnovu principa „jedne Kine”.

Po zvaničnicima u Pekingu, svaki pokušaj osporavanja Rezolucije 2758 nije samo izazov suverenitetu i teritorijalnom integritetu NR Kine već i autoritetu UN. Takođe i međunarodnom poretku uspostavljenom posle 1945. u kojem UN imaju centralno mesto.

Glasanje o Rezoluciji 2758 u Generalnoj skupštini UN, smatraju u Pekingu, pokazalo je da su prošla vremena kada su SAD i neke druge zemlje mogle da spreče međunarodnu zajednicu da se zalaže za princip „jedne Kine”. No, SAD i nekoliko drugih zemalja iskrivljuju i osporavaju rezoluciju, tvrdeći da je „status Tajvana nedefinisan”, primećuju kineski analitičari.

Ovo se u NR Kini smatra grubim kršenjem osnovnih normi međunarodnih odnosa, uključujući principe suverene jednakosti i nemešanja u unutrašnje stvari. Jer Tajvan nikada nije bio nezavisna zemlja – ni u prošlosti, ni u sadašnjosti, a još manje u budućnosti, kako ističu u NR Kini.

S obzirom na bliskost veza srpskog i kineskog naroda i njihovih država, Beograd je letos bio mesto održavanja Svetske konferencije Kineza u inostranstvu o pomaganju mirnom ujedinjenju Kine. Tema konferencije u prvoj polovini jula glasila je „Ruku podruku, radimo zajedno na promovisanju ponovnog ujedinjenja i težnji ka ostvarenju kineskog sna”.

Cai Dafeng, zamenik predsednika Stalnog komiteta KNK i zamenik predsednika Kineskog saveta za promociju mirnog nacionalnog ujedinjenja, na konferenciji je istakao kako je ponovno ujedinjenje Kine opšti trend razvoja i u skladu je s narodnim raspoloženjem. Niko i nijedna sila to ne mogu zaustaviti, poručio je Cai.

Na konferenciji je potpredsednica Narodne skupštine Srbije Marina Raguš ocenila da je skup posvećen najvažnijoj političkoj temi – teritorijalnom integritetu i suverenitetu država. Raguševa je, između ostalog, podsetila na doslednu podršku Srbije principu „jedne Kine”.

Raguš se pozvala na Kairsku i Potsdamsku deklaraciju kao temeljne međunarodne akte postojećeg globalnog poretka. Govoreći o problemu južne srpske pokrajine Kosovo i Metohija, potpredsednica skupštine zahvalila je NR Kini na podršci teritorijalnom integritetu Srbije.

Nedavna odluka o proslavi 25. oktobra kao dana povratka Tajvana pod kineski suverenitet usledila je odmah posle Četvrtog plenuma Centralnog komiteta Komunističke partije Kine (KPK). Pitanje Tajvana razmatrano je u okviru predstojećeg 15. petogodišnjeg plana (2026–2030), glavne teme plenuma.

Sa plenuma je zatraženo da se „unapređuje miran razvoj odnosa sa obe strane tajvanskog moreuza i promoviše cilj nacionalnog ponovnog ujedinjenja”. U potonjem komentaru državne novinske agencije Sinhua rečeno je da će, posle mirnog ponovnog ujedinjenja, sadašnji društveni sistem i način života na Tajvanu u potpunosti biti poštovani. Istaknuto je i da će „Tajvanom upravljati patrioti”.

Za razliku od plenuma, tajvansko pitanje nije pokrenuto u zvaničnim izveštajima o samitu predsednika NR Kine i SAD Si Đinpinga i Donalda Trampa 30. oktobra u Busanu u Južnoj Koreji. Ono što je Tramp izostavio ili zaboravio treba da posluži kao podsetnik snagama koje se zalažu za nezavisnost Tajvana da je jedinstvena Kina stvarnost koju moraju da prihvate, smatraju kineski, ali i drugi komentatori.

Princip „jedne Kine” ostaje osnova. Niko u NR Kini ne želi prisilno ujedinjenje, ali to ne može biti isključeno radi sprečavanja bilo kakvih pokušaja nezavisnosti. Režim na Tajvanu mora prihvatiti da će se ponovno okupljanje pre ili kasnije dogoditi.