O fudbalu u Pančevu između dva rata

Pančevo – Prvu fudbalsku loptu, samim tim i fudbalsku igru, u Srbiju je 1896. godine doneo Beograđanin, tada bečki student, Jevrejin Hugo Buli, a samo dve godine kasnije „bubamara” stiže i u Pančevo. Takođe iz Beča, donosi je kao suvenir, viđeni građanin ovdašnji dr Konstantin Aleksić, ali se mahom koristila kao rekvizit u gimnastici. Taj i mnoštvo drugih podataka, donosi izložba u galeriji Istorijskog arhiva u Pančevu. Iako nosi naziv „Sportski klubovi u Pančevu između dva svetska rata”, postavka, čiji autor je arhivista Kristijan Varga, svakako će se najviše dopasti onima koji se zanimaju za fudbal.

Tako ljubopitljivi ljubitelji ove igre s loptom mogu saznati i da je sportskih društava, pa i fudbalskih, u Pančevu bilo i pre 1919. godine, kao i da isti dr Aleksić s istomišljenicima još 1899. godine osniva društvo „Šport”, a pred sam rat i Pančevački sport klub. U to prvo vreme, ideja da se učenici i studenti bave sportom nije nailazila na podršku vlasti, pa ni samih roditelja. Smatrano je to gubljenjem vremena umesto da se radi i pomaže starijima, a posebno problematično bilo je mesto njihovog okupljanja – najčešće kafana.

Na te rane dane loptanja u Pančevu nastavlja se do sada neistražen period od 1921. do 1941. godine u kojem su na postavci prikazane sve faze koje su ovdašnji klubovi prolazili – od formiranja, donošenja pravilnika o radu, izgradnje igrališta – sedam klubova, počevši od najstarijeg Sportskog kluba „Banat” i njegovog glavnog rivala Pančevačkog sport kluba. Kroz klupsku dokumentaciju, fotografije, sportske rekvizite nižu se podaci i o klubovima SK „Vojvodina”, PSK „Borac” – SK „Jedinstvo”, PSK „Jadran”, SK „Amater” – PASK, predstavljeni zastavicama, ponekom sačuvanom fotografijom i dokumentom iz klupske arhive, ulaznicom na fudbalska borilišta... Ti timovi su se međusobno takmičili u Pančevačkom prvenstvu, priređivan je i turnir „Banatski pehar” uz učešće ekipa iz Vršca, Velike Kikinde, Velikog Bečkereka. No odmeravali su se Pančevci i sa beogradskim, odnosno zemunskim klubovima, a kako mosta preko Tamiša još nije bilo, moralo se na utakmicu brodom ili skelom, pa odatle još i zapregom.

– Ovaj period izabran je, jer je to vreme formalnog osnivanja klubova koji se zvanično takmiče. Pre toga fudbal jeste postojao, ali su igrani revijalni mečevi, a sa SK „Banat” počinje formiranje sportskih klubova koji imaju razne sekcije, između ostalih i fudbala. Cilj istraživanja i ove izložbe, gde su gotovo stopostotno korišćeni građa našeg arhiva, jeste da se prikažu ne samo rezultati sportskih klubova i društava već i život grada u periodu od tih dvadesetak godina, stanje u društvu, živalj u Pančevu, pa njegov industrijski razvoj. Naročito je važno da se pominju imena tih klubova i navedu ljudi koji su učestvovali, odnosno igrali u tim timovima. Jer, oni su ti koji su postavili temelj klubovima koji su kasnije nastali, poput FK „Dinamo”, koji slavi osam decenija postojanja i FK „Železničar”, koji se takmiči u najvišem rangu takmičenja, na koje moramo biti ponosni – napominje za „Politiku” Kristijan Varga, autor izložbe i knjige „Sportski klubovi u Pančevu između dva svetska rata”, koju je publikovao Istorijski arhiv u Pančevu.

Kroz publikaciju i prikazano na postavci mogu se hronološki pratiti rezultati koje su fudbalski klubovi ostvarivali i koje su okolnosti menjanja lokacija, pa izgradnje gradskog stadiona. Takođe, da se saznati i da su klubovi svojim radom i aktivnostima imali i širi društveni značaj, i organizujući različite događaje, poput veoma popularnih igranki, balova i maskenbala, okupljali viđenije građane i pripadnike različitih nacionalnosti. Tako se kao fudbaler „Banata” pominje Miloš Crnjanski, tada profesor fiskulture u pančevačkoj Gimnaziji, slikar Milan Butozan i kao sudija na terenu Edvard Tomandl, ali i druge, široj javnosti manje poznate ličnosti koje su snažno doprinele popularizaciji i dobrim rezultatima pančevačkih sportskih društava.